Adlag. Berriketan, hitz eta hitz. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

Sinonimoak: adlag. Ipar.
[berriketan] berriketan, ele-meleka, hitz eta pitz, kalakan, hizka-mizka Ipar., tartarika Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

es charlando
fr bavardant, conversant
en chatting, talking

Halere, arroz-esnez beteriko bigarren ontzia mahai gainean jarri eta tartarikan jarraitu zuten, gustura asko gainera. [Korapiloak, Jasone Osoro (Elkar, 1997)] (Ereduzko Prosa Gaur, moldatua)

tartarikan (FlickrCC, Adultos Mayores)

iz. 1. Euskal musika-tresna. Bi lagunen artean airean edukitzen den metalezko palanka edo hodia da, bi jotzailek, bakoitzak metalezko bina hagatxo dituela, kolpatuz jotzen dena. Eztei aurretik mutil-taldeak senargaiaren etxe aurrean koplak kantatuz jotzen zen. 2. (B) Kalapatxa. 3. (Ipar.) Tobera-mustra. 4. AERON. Erreakziozko motore baten atzealdean den kono-formako atala, motoretik irteten diren gasek beren bolumena handitu eta hegazkina bultzatzeko behar den energia zinetikoa lortzeko funtzioa duena. 5. TEKNOL. Metalurgiako labeetan aire beroa edo oxigenoa sartzen diren tutua. Tutu honek pareta bikoitza du eta bertatik hozteko ura iragaten da. • tobera-mustra. (Ipar.) Xaribari paradak. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)
[galarrotsak] pl. galarrots pl.
[kobaina] kalapatxa, kobain Zub.

Wikipedian:

Tobera bi lagunen artean airean edukiz jotzen den euskal musika tresna da, txalapartaren antzerakoa. Metro eta erdi luzerako burdinezko palanka edo hodi batek osatzen du eskuarki. Berau jotzeko metalezko 30 zentimetro luzeko lau haga erabili ohi dira, bat esku banatan.

Palanka joaldiarekin tartekatuz, bertsolariak koplak kantatzen ditu, bai toberaren bertso propio zaharrak, bai saio horretarako prestatutakoak edo bat-batekoak. Festa-giroan jotzen da, ezteietan nagusiki edo “karobi ezteiatan”

Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

es (1) (Euskal Herriko musika-instrumentua tobera) tobera (2) (errotakoa) tolva (3) (Aeron./Teknol.) tobera
fr (Euskal Herriko musika-instrumentua tobera) instrument, sérénade, charivari
en (Euskal Herriko musika-instrumentua tobera) a Basque instrument made of a steel rod which is suspended on either end by ropes and which is played by four small iron bars

Usario horri jarraiki, esan liteke euskarak tobera etxekotu duela, irudi geometriko hori nonahi (burniola, karobi, errota) ageri dela ere, eta lanbide horien inguruko festa-grinak eraginik edo, hortik atera zela gero tobera hitza, inbutu gisako musika tresnaren batez (toberaz) lagunduriko koplagintza xelebrea izendatzeko. [Trapuan pupua, Patziku Perurena (Erein, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

Lagunak ez ziren bibaka hasi lehen bezala, inor ez zen Metxarengana etorri zorionka, inor ez zitzaion eskaini gauzak biltzeko, eta gauean tobera jotzeko gogoa ere joana zitzaien. [Agirre zaharraren kartzelaldi berriak, Koldo Izagirre (Elkar, 1999)] (Ereduzko Prosa Gaur)

tobera (CC, Herri Musikaren Txokoa)

iz. (kolok). ANAT. Emeen sexu-organoen kanpoaldea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa eta Labayru Ikastegia)

Sinonimoak: iz.
alu, atorra, potxor, sagu, sator, tutu, motxin (Labayru Ikastegia eta Elhuyar Hiztegia)

Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

es vulva, miembro genital femenino.
fr vulve
en vulva

Berarengana erakarri ninduen, izterrak neureen artean jarriz, eta han hasi zen tortola igurzten nire eskuineko belaun tolestuaren kontra; belaun hartan zaldiaren zera irudikatuz, nonbait. [Ogi hutsa, Mohamed Xukri / Arantzazu Royo (Igela, 2010)] (Ereduzko Prosa Dinamikotik hartua eta moldatua. Jatorrizkoan motxin hitza agertzen da, tortola hitzaren ordez).

tortola (Irudia: Gustave Courbert, L'Origine du monde. Wikipedia.org)

]]> http://www.euskaljakintza.com/gaurkohitza/tortola/feed/ 0 http://www.euskaljakintza.com/gaurkohitza/turbustu/ http://www.euskaljakintza.com/gaurkohitza/turbustu/#comments Mon, 23 Jan 2012 09:34:55 +0000 Maite http://www.euskaljakintza.com/gaurkohitza/?p=6301

du ad. (Z) Uhertu, arretu. Kolorea ilundu, arre bihurtu.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

Sinonimoak: ad. Zub.
[uhertu] arretu, uhertu (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

Orotariko Euskal Hiztegian:

Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

es enturbiar(se)
fr (se) troubler, (s’)obscurcir, devenir confus, -e
en to become turbid/muddy/murky

Kontserbatzaileentzat herria berez erlijioso, erregezale, etc., etc. da, ur bare gardena, haren izpiritua “besteak” turbusten du. [Espainiaren arimaz, Joxe Azurmendi (Elkar, 2006)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

iz. 1. Pertsona desberdinen artean une batean sortzen den konponezina edo errieta. Soldata negoziatzen ari zirela tirabira ederra sortu zen. 2. Itsasontzi bat gilaz gora, azpikoz gora iraultzea; edozein ibilgailuren iraulketa.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

Sinonimoak: iz.
[gorabeherak edo liskarrak] tirabirako (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

es (1) (batez ere pl.) altercado, discusión, disputa (2) (itsasontzia, automobila iraultzea) vuelco
fr tiraillement, querelle, dispute
en argument, dispute, wrangle

Bere atzean hots batzuk aditu zituen, emakume batek barrura egiteko aprobetxatu nahi izan zuen abagunea, tirabira bat izan zuen hesia ixten ari zen poliziarekin. [Elurretan hotsak, Pablo Sastre (Susa, 2004)] (Ereduzko Prosa Gaur)

iz. Abereen astragaloa, umeek jostatzeko erabiltzen dutena. Bereziki ardi-aziendena baliatzen da.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

Sinonimoak: iz.
[haurrek jolasteko erabiltzen duten hezurra] kailoka, kurkulux (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

es taba, chita
fr osselet
en jacks

Tabernaren jabearen potretaren azpian, abiazioko hiru mertzenario tortoloxetan ari ziren lurrean. [Esperantza, Andre Malraux / Karlos Zabala (Elkar-Alberdania, 2008)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

tortolos (Pernanen irudia Gaurko Hitzarako)

MUS. Perkusio-instrumentua, lokarri batez loturiko zurezko edo bolizko bi pieza konkaboz eratua. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)