iz. (B eta G) Ekaitza; eguraldi txarra.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

Sinonimoak: iz. Heg.
[ekaitza] bisuts, ekaitz, tenpestate, tulubio Ipar. g.e., borraska Heg. g.e., tenpesta Ipar. zah., tormenta Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

es temporal, mal tiempo
en storm; (de nieve) snowstorm, blizzard

Trumoiaren burrunba isildu zen istant batean, eta denborale lazgarria, bide bihurgunea atzean utzirik, amildegiaren hondoetan galtzen ari zen. [Mikel Strogoff, Jules Verne / Karlos Zabala (Ibaizabal, 2002)] (Ereduzko Prosa Gaur)

denborale (FlickrCC, taivasalla)

iz. 1. Danborrez eginiko joaldia. 2. Euskal Herriko zenbait herritan doinu batzuekin batera danborra joz egiten den jai-giroko ibilaldia. Ezagunenak San Sebastian egunean Donostia eta Azpeitian egiten dira. Jarraitu irakurtzen… (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

Sinonimoak: iz.
[jaistea] jauspen Ipar., jautsapen Ipar., jaitsaldi g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

es tamborrada
fr roulement de tambour
en Basque drum parade

Ohi bezala, Konstituzio plazan bandera altxatuta hasi da gauerdian San Sebastian eguna Donostian. Danborrada bereziko konpainiak giroa berotzen aritu dira aurretik. [Hasi da danbor burrunba, 2012-01-20] (berria.info)

du ad. 1. Zerbait biziki eta sakontasunez sentitu. Bere hutsak negar-auhenetan deitoratzen zituela. 2. Hildakoari hilkutxaren ondoan negar egitea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

Sinonimoak: ad. Ipar.
[deitore egin] adia egin, adiakatu, deitore egin, intziri egin, auhendatu Ipar., erostatu g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

es (1) lamentar, deplorar (2) llorar a un difunto (tanto en cuanto sentimiento de dolor como en cuanto a manifestaciones rituales del mismo)
fr déplorer, chanter des lamentations pour un défunt
en to regret (deeply), to be/feel sorry; to deplore; to moan, to groan; to complain

Gertatzen zena deitoratzen zuen, ondorioak mingarriak zitzaizkion neurrian, baina ez zen ahalegindu bere burua hartaz sendatzen. [Ez da gaua begietara etortzen, Felipe Juaristi (Erein, 2007)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

iz. Zaporea hautematen duen sentimena, mihiko papiletan elkartuta dauden kimiorrezeptoreen bidez burutzen dena. Berez oinarrizko lau zapore daude: gozoa, gazia, garratza eta mingotsa. Baina, usainak ere laguntzen du substantziaren zaporea bereizten eta zerbait ahoratzean dugun sentsazioa ez da zapore hutsa izaten, usainarekin nahastutakoa eta aberastutakoa baizik. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

Sinonimoak: iz.
[gustua] gustu zah., gustamen (Harluxet eta UZEIren sinonimoen hiztegiak)

Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

es (sentido del) gusto
fr goût [sens]
en (sense of) taste

Dastamenez eta usaimenez gozatu nuen Alice, ikusmenez eta entzumenez ezagutu, lizunaren gorputz adarrez mindu intziri egin zuen unean. [Ihes lerroak, Xabier Altube (Erein, 2009)] (Ereduzko Prosa Dinamikoa)

dastamen (FlickrCC, NYCArthur)

iz. Ohorea.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

Sinonimoak: iz. g.e.
[ohorea] ohore, ondra Heg. beh., handizuren g.e. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

es honor
fr honneur
en honour (Br); honor (Am)

Deduzko euskaltzaina. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

iz. Santu guztien eguna. Domu Santuru egunean hilerrian biltzen gara.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

Sinonimoak: iz. Bizk.
[Santu guztien eguna] Omiasaindu Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

es festividad de Todos los Santos, día de Todos los Santos
fr toussaint
en All Saint’s Day
ja 諸聖人の日 (shoseijin no hi)

-Domu Santu delako gaur – are ahots xaloagoz. [SPrako tranbia, Unai Elorriaga (Elkar, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

iz. (Ipar.) (zah.) Asmoa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

Sinonimoak: iz. Ipar. zah.
[xedea] asmo, xede Ipar., intentzio Heg. beh., propositu Heg. zah. (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

es propósito, intención, designio
fr projet, intention, prétention
en intention; aim, purpose

MAITIA NUN ZIRA

Mixel:
Maitia, nun zira?
Nik etzütüt ikusten
ez berririk jakiten
nurat galdü zira? [bis]

Ala khanbiatü da
zure deseiña?
Hitzeman zenereitan
ez behin, bai berritan
enia zinela! [bis]

Jeanne:
Ohikua nüzü
ez nüzü kanbiatü
bihotzian beinin hartü
eta zü maitatü. [bis]

Aita jeloskor batek
dizü kausatü.
Zure ikustetik
gehiago mintzatzetik
hark nizü pribatü. [bis]

Mixel:
Aita jeloskorra!
Zük alaba igorri
arauz ene ihesi
komentü hartara. [bis]

Agian ez ahal da
sartüren serora!
Fede bedera dügü
alkarri eman tügü
gauza segürra da. [bis]

Jeanne:
Zamariz iganik,
Jin zazkit ikustera,
Ene kontsolatzera,
Aitaren ixilik.

Hogei eta lau urthe
batizit betherik:
Urthe baten bürian,
Nik ez diket ordian
Aitaren axolik.

Jeanneren aita:
Alaba diener
erranen dit orori:
«So’gidaziet eni
beha ene erraner.

Gaztetto direlarik,
untsa diziplina!
Handitu direnian
berant date ordian
nik badakit untsa»

[Maitia nun zira, Zuberoako euskal abesti herrikoia
(J.T Uruñuelak harmonizatua, 1930. urtearen inguruan)] (Wikipedia)