Search Results for: ganga Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 11:04 am on 2010/02/07 Permalink | Reply
    Tags:   

    ganga 

    ARKIT. Bi horma edo zutabe batzuen arteko espazioa estaltzen duen egitura, hainbat forma izan ditzakeena, baina betiere ebakidura bertikalean lerro kurbatuak dituena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
  • Maite 7:35 pm on 2022/05/14 Permalink | Reply
    Tags:   

    mozolo 

    1 iz. Gau hegazti harraparia, hontzaren familiakoa, hura baino txikiagoa (Athene noctua). Mozoloaren oihua. Txoriek mozoloa erabili ohi duten legez, irri eta barre zerabilten gizajoa. 2 adj. Ergela, tentela; zakarra. Tira, mutil, ez hadi izan mozoloa! (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    mozolo 1

    1 mozolo. (V; Zam Voc), mozolu, mozoilo (Hb, Dv; -ollo Lar, Añ, Arzdi Aves 161), mosolo (V-gip), moxolo, motzollo. Ref.: A; Altuna Euzk 1931, 649; Etxba Eib (mozolua, gaberdiko mosolua); SM EiPáj ; Elexp Berg.
    Mochuelo. “Buho”, “mochuelo […]. Viene de motz olloa” Lar (v. la misma explicación etimológica en Mg PAb 177 y VMg XIV). “Mozollo, buho chico” MItziar Txoriak 68. Kerexeta distingue mozoillo y mozolo en una misma frase. Onzak, mosolloak eta beste gau-txoriak. Lar SAgust 11. Mozolua baño nun dago egazti edertuago janzirik? Mg PAb 45. Mozolloa eta itsas belea. Ur Lev 11, 17 (Ker mozoillo, Ol motzolloa; Dv huntz oihularia, Bibl huntza, BiblE hontza). Jaiotzaz badakizu, dirudit mosolo, / gabez errondari naiz, egunez oi det lo. AB AmaE 411. Mosolloaren oiua. Ag G 3. Txorijak mozollua erabilli oi daben lez, irri ta barre erabillen gixajua. Kk Ab I 25. Mozolua, gautxorija ta ontza-antzekua da. Altuna Euzk 1930, 502. Mozolo besten lumaz jantzijak. Enb 143. Lumabako mozolo epel orrek. Otx 38. Mozoloak oiuka dabilzanean. (V-arr). A EY IV 204. Arresiko zuloetan ontzak eta moxoloak beren kabia egiten zuten. NEtx EG 1957 (7-8), 59. Mozoloen bat egunez agertuten danean. Bilbao IpuiB 39. Mozolu gaxuak. Ib. 42. Mozoloak lez gau baltzerako / bear eban jaio. Gand Elorri 162. Mozolo ta gabontz itxusiak. Erkiag BatB 38. Mozolu zaratea entzun eben. Alzola Atalak 38. Mozoilloa, mozoloa, belatxinga. “Herodium ac cygnum, et ibin” . Ker Deut 14, 16 (Ol mozollo). Txorien arteko mozolotzat artu ete naben pentsetan ipiñi ninduen. Gerrika 211.
    v. tbn. Mozollo: Izt C 199. Mosollo: Larrak EG 1959, 235.

    2. (V ap. A ), mosolo (V-ger ap. Ort Voc ). “Huraño, arisco” A. “Morrudo” Ort Voc 141. “A este deposante pareció que […] estaba enojado, le dixo […] Joan de Larraya, vais moçolo” (Unciti, 1537). LexHNav I 114.
    “Mosolo, se dice de la persona que pudiendo y debiendo hablar, no habla” Iz ArOñ.

    3. (V-gip), mosollo (V-arr). Ref.: Etxba Eib; Elexp Berg; Gte Erd 287. “Adormilado, soñoliento, tardo, tonto. Ezin naiz konturatu, nundik zan aiñ mozolua” Etxba Eib. “Atolondrado, lelo” Elexp Berg. “Alosoko mosolloak! (V-arr)” Gte Erd 287 (junto a ergel, txoro, zozo, etc., de otras zonas). Cf. Moxolo, apodo en Ag G 262, etc., y SM Zirik 309. Ez deuskuk, Prim, sartuko / guri larakua, / emonaz erregetzat / eure mozolua. KarlBB 288. Ozinbelzko mozoloren batek. Ag AL 82. Somolo, lomoso, mosolo… Berau da au mosolorik asko, ta ez txikija be, gero! Otx 170. Au da mozoluaren andija! Ib. 113. mozola. (Con marca de género). “Bueno, neska, ez ari izen mozolia” Elexp Berg.

    mozolo 2

    1. moxolo (AN-araq ap. A ). “Espantajo, disfraz” A. v. mozorro.

    2. Enmascarado” A. Illunaldiz, mozolo, / zurubi gordeaz uste onean. “Disfrazada” . Gazt MusIx 173 (Or ib. 177 mozorro-iantzian).

    3. Fantasma. Ixara bat eskatu […] mozolo-argidun antzera jantzita itxaroteko. Alzola Atalak 58. A mozolo zuria ikusi, eta […] ariñeketeari emon eutsan gixajoak. Ib. 59.

    mozolo 3

    “(G-to), manzana de hermosa apariencia y de punta roja, se amarillea, pero siempre es amarga” A.

    Sinonimoak (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    iz. Bizk. [hontzaren familiako gau-hegazti harraparia]: kahaka Ipar.

    izond. Bizk. [ergela]: arin, babalore, babo, bulunba, buruarin, eltze, ergel, ero, eroxka, inozo, kaiku, kaskarin, kirten, lelantoni, lerdo, memo, tonto, tontolapiko, tutulu, txatxu, txoriburu, zoro, zoroxka, zozo, zozoilo, ments Ipar., pello Ipar., xanfarin Ipar., zuntzun Ipar., tontolo Heg., txoropito Heg., atunburu Bizk., gangar Bizk., ganorabako Bizk., ganoragabe Bizk., ganoragabeko Bizk., kokolo Bizk., lapiko Bizk., lelo Bizk., papao Bizk., pepelerdo Bizk., taket Bizk., tankalo Bizk., tentel Bizk., txotxolo Bizk., tetele Ipar./Naf., pettux Lap., ilupa Naf., pergut Zub., astapito beh., ganbelu beh., alotza g.e., haizebelats g.e., inputika g.e., narra g.e., txolin g.e., zoroko g.e., memelo Bizk. beh., koko Bizk. g.e., txotxin Bizk. g.e., pikabuztan Ipar.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Zool.) mochuelo (común) (Athene noctua) (2) izond. (B) [zaputza, muzina] huraño, -a, arisco, -a (3) izond. (B) [ergela, tentela] inútil, inepto, -a, necio, -a, tonto, -a, lerdo, -a
    fr (1) iz. (Zool.) chouette chevêche (2) izond. [ergela, tentela] sot, sotte, bête
    en (1) iz. [hegaztia] little owl (2) izond. [ergela, tentela] stupid, idiot, fool
    port (1) corujinha (2) asinino, estúpido, bobo

    Testuinguruan

    Mozolo aurpegia daukak oraindik! [Soinujolearen semea, Bernardo Atxaga (Pamiela, 2003)]

     
  • Maite 8:40 pm on 2022/03/11 Permalink | Reply
    Tags:   

    pergut 

    1 adj. Zub. Erreka jo duena, zorrak ordaintzeko dirurik edo ondasunik ez duena. Fortuna egiteko, maita beti lana; pergut ez izateko, lege hori bada. 2 adj. (Irain hitz gisa). Zub. Ganoragabea. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    pergut. (S ap. Lrq ; Foix ap. Lh.). Insolvente, arruinado. “Pergüt (S, Foix), insolvable” Lh. Sarjanten golde nabarrak / dirade gizun okerrak, / haien egitekuetarik egiten tie Indiak / aisa pergüt izanen dira haier behatzen direnak. ‘Seront facilement ruinés’ . Etch 308 (tbn. en ChantP 184 y Or Eus 282). Fortüna egiteko / maitha bethi lana […] Pergüt ez izateko / lege hori bada. Xikito 13. Zertako ez liro erran Bordeleko ardu iraikizaleer pinta zunbait ere hel eraz lezen ber pergüteer. Herr 21-2-1963, 3.

    (Empleado como insulto). Afrontür kokia / Erhokeriaz bethia / ignorent pergüt / erho bürü nahasia. StJul 112s. Eia, urra ezadazie, / ale pergut paria / orai xesteren duzie / ene besuaren airia. AstLas 24. Ale, bugre perguta, / zer arrazunamentia, / eztuk ez horik / gizonen egitatia. Ib. 22.

    Sinonimoak: izond. Zub.

    [ganorabakoa]: arin, babalore, babo, bulunba, buruarin, eltze, ergel, ero, eroxka, inozo, kaiku, kaskarin, kirten, lelantoni, lerdo, memo, tonto, tontolapiko, tutulu, txatxu, txoriburu, zoro, zoroxka, zozo, zozoilo, ments Ipar., pello Ipar., xanfarin Ipar., zuntzun Ipar., tontolo Heg., txoropito Heg., atunburu Bizk., gangar Bizk., ganorabako Bizk., ganoragabe Bizk., ganoragabeko Bizk., kokolo Bizk., lapiko Bizk., lelo Bizk., mozolo Bizk., papao Bizk., pepelerdo Bizk., taket Bizk., tankalo Bizk., tentel Bizk., txotxolo Bizk., tetele Ipar./Naf., pettux Lap., ilupa Naf., astapito beh., ganbelu beh., alotza g.e., haizebelats g.e., inputika g.e., narra g.e., txolin g.e., zoroko g.e., memelo Bizk. beh., koko Bizk. g.e., txotxin Bizk. g.e., pikabuztan Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. (Z) deudor, -a, moroso, -a, insolvente
    fr izond. (Z) débiteur(trice), défaillant, défaillante, insolvable
    en izond. (Z) debtor, defaulter, insolvent
    port izond. (Z) devedor(a), moroso(a), quebrado

    Testuinguruan

    Fortuna egiteko, maita beti lana; pergut ez izateko, lege hori bada. (Hiztegi batua)

     
  • Maite 12:02 am on 2021/12/17 Permalink | Reply
    Tags:   

    pikabuztan 

    1 iz. Ipar. Karrozetan, bertara igotzean zangoa finkatzeko burdina. Ik. ointoki. 2 adj. Ipar. Buruarina, ganoragabea. Euskal gizarteak, bateraturik, betiko pikabuztan bakar batzuek salbu, elkartasun goresgarria adierazi du. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    PIKA-BUZTAN.

    a) Pusilánime; tonto. “Pika buztana bezen ergela (BN-lab), muy ligero, frívolo; litm., fatuo como la cola de la picaza” A. Hainbertze muthiko zantzail, bizkar handi, neska ergel ostoila, pika buztan. Eskual 15-11-1901, 1. Zuzenez segurki erraiten da holako horietaz direla pika-buztanak, ezen kameluak derabilzka, haizeak pikaren buztana derabilkan bezen errexki. Barb Sup 56. Aita batek luken bihozminik handiena nuke ene semetarik batek hartzen balitu aitzinean dugun pika-buztan horren manerak. JE Ber 72. Holakuak ditügü deitzen phika-buztan! GH 1930, 510. Jende perttoli, pika-buxtan batzuek hedoietan gora altxatzen zituzten gisa hortako balentria ederrak! Etcheb MGaric 229 (ap. DRA). Trixte paketa. Borondaterik gabeko pika buztana! D. Landart Anaiaren azken hitzak (Donostia, 1999), 171. Bixtan da erresumetako jaun minixtroak ez direla, eskualdunak erran liron bezala, phika buztanaren umeak! SoEg Herr 24-4-1958, 1.

    b) Estribo de carruaje. “Karrosetan zangoaren igaitean, finkatzeko burdinari erraiten dakote lekutan pikabuztana […] zerbeitez izen bereko xoriaren buztana gogoratzen duelakoan” Eskual 31-7-1908, 2.

    Sinonimoak: izond. Ipar.

    [ganoragabea]: ganoragabe Bizk., arin, babo, babalore, eltze, bulunba, ergel, alproja Heg., ganoragabeko Bizk., txotxin Bizk. g.e., koko Bizk. g.e., memelo Bizk. beh., zoroko g.e., txolin g.e., narra g.e., inputika g.e., haizebelats g.e., alotza g.e., ganbelu beh., pergut Zub., ilupa Naf., gangar Bizk., txotxolo Bizk., tankalo Bizk., kaiku, txoropito Heg., pettux Lap., taket Bizk., xanfarin Ipar., papao Bizk., zoroxka, buruarin, mozolo Bizk., inozo, astapito beh., tetele Ipar./Naf., tentel Bizk., pepelerdo Bizk., lelo Bizk., lapiko Bizk., kokolo Bizk., ganorabako Bizk., atunburu Bizk., tontolo Heg., pello Ipar., ments Ipar., zozoilo, zozo, zoro, txoriburu, txatxu, tutulu, tontolapiko, tonto, memo, lerdo, lelantoni, kirten, kaskarin, eroxka, ero (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, Adorez eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Ipar.) estribo de carro (2) adj. inconstante, voluble, negligente
    fr (1) iz. (Ipar.) queue de pie (2) inconstant, versatile, négligent
    en (1) iz. running board (2) inconstant, unstable, fickle, negligent
    port (1) iz. (Ipar.) estribo de carro (2) volúvel, instável, inconstante, negligente

    Testuinguruan

    Euskal gizarteak, bateraturik, betiko pikabuztan bakar batzuek salbu, elkartasun goresgarria adierazi du. (HITZA BAHITUA, P.J., (2003-03-06, 1. orr.))

     
  • Maite 11:13 pm on 2021/08/16 Permalink | Reply
    Tags:   

    zozo 

    1 iz. Urretxindorraren familiako txoria, luma beltzak eta moko laranja (arrak) edo lumadi arrea eta moko horixka (emeak) dituena (Turdus merula). Zozo arra eta emea. Zozoak beleari ipurbeltz (esr. zah.). 2 adj. Ergela, inozoa. Bazuen mutikoak zozo aire bat. Damurik gara euskaldunak hain ezaxola eta hain zozo gure arbasoen mintzairaren aldera! || (Gauzez mintzatuz). Zoroek duten irri lelo zozo hura zuen. Beldur zozo batengatik. Zozoak ez diren arrazoiak. || ur-zozo iz. Cinclidae familiako txoria, zozoa baino txikiagoa, lumadia arre iluna eta bularra zuria dituena (Cinclus cinclus). (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 zozo. v. soso.

    2 zozo. Tr. Documentado en la tradición meridional y septentrional. En general, los autores septentrionales emplean xoxo para la primera acepción y zozo para la segunda, aunque algunos escritores del s. XX usan ambas formas para el adjetivo (J. Etchepare, Barbier, Lafitte y J.B. Etchepare). En textos meridionales zozo es la forma mejor documentada en ambas acepciones. Hay xoxo (que en algunos ejs. puede tener valor expresivo) en JanEd , Mokoroa, Enbeita y Ugalde, y ambas formas en Orixe y Munita. Hay soso en Azcue y D. Agirre, además de en algunos cuentos populares. Salvo errata, hay xuxo en Herria (24-8-1967, sg. DRA ). En DFrec hay 10 ejs. de zozo y 2 de xoxo. 1. (gral.; Volt 95, SP (sozo), Urt Gram 20, Lar, Añ, Izt C 200, VocBN , Dv, H, VocB , Arzdi Aves 163), xoxo (L, B, BN, Ae, Sal, S, R; VocBN, Gèze, Dv, H (L, BN), VocB), soso (V-gip). Ref.: Bon-Ond 144; VocPir 442; A (xoxo, zozo); Lh; Lrq; Iz Ulz, ArOñ (sóso); SM EiPaj ; Izeta BHizt2 ; Elexp Berg . Mirlo. ” Sozoa, merle” SP. “Tordo” Lar, Añ e Izt C 200. ” Zozo aseak gingak igui ” Lar. “Merle” VocBN, VocPir 442, Gèze, Dv, H y Lrq. “Grive, draine” H. ” Xoxoa, merle” Ib. “Tordo o tordito” VocB. . “Tordo, mirlo. Zozoak beleari buru-beltz (BN-baig)” A. “(Turdus merula), zozua, […] tordo, mirlo” Arzdi Aves 163. ” Zozo, mirlo común (Turdus merula) SM EiPaj y MItziar Txoriak 121. ” Tordo” Izeta BHizt2. . Cf. Mok EEs 1923, 193: “Larradi oietara baño lentxeago jaikitzen dan ttonttor borobil orri Xoxo-lapiko deitzen diote”. v. marti-zozo, MARTIKO ZOZO.
    Zozo, birigarro ta beste txorijak. Mg PAb 180. Ekarri zuan gizonak egazti bat eta bere ustean zozoa zan. AA II 93. Muturra zimur dauka, / ipurdiya guri; / mokoz ere ez dio / barkatzen iñori, / egiya esateko / xoxua diruri. JanEd I 62. Belien garraxi latza, sosoaren txortxorra. Ag G 3 (262 zozo). Sosoak, usoak eta azeriak lanberria omen zuten, baso salla artuta. (G-azp). JMB Mund II 133. Sosua ebillen Kurtxiako itturri-aldian. (V-m). Ib. 137. Xoxoak xixtuz ari ziren oihanetik, biligarroak ttirrittaka mahastietarik. Barb Sup 168. Xoxo beltza hemengo xoria da. Dass-Eliss GH 1924, 228. Xoxüak zerraillütik haier üxtüllatzen. GH 1924, 768. Nago zertako dioten / emana / xoxoari, xoxoaren / izena. / Sasi bazterrez ihesi, […] Trufaz ihiztariari, / Hegaldatu den xoxoa / Daukat ez dela zozoa. Ox 105. Xoxo zozo, dohakabe, / Berhoz berho, sasiz sasi, / Nondik joanen haiz ihesi? Ib. 106. Xoxuak eztu, gero, beti sasi berean kantatzen. (AN-araq) ‘La suerte cambia con facilidad’ . Inza Eusk 1928 (II), 104. Xoxuak eztu, gero, beti sasi berean kantatzen. (AN-araq) ‘La suerte cambia con facilidad’ . Inza Eusk 1928 (II), 104. Nere naia da uxo ta xoxo, alkarturik ein kabitxo goxo. Enb 130 (191 zozo). Zozoak fascista (ator beltz) beleari. Anab Usauri 119. Aien tartian alai kantari / xoxa ta birrigarruak. MendaroTx 100 (sin duda errata; cf. xoxo ib. 107, 111, 171 y 280). Zozoak beleari… dakiguna. Ldi BB 30. Ez eta enarak kabia zozoak alakoxea egiten. Ldi IL 125. Birigarro, xoxo ta gañerako txoriak. Munita 130 (22 zozo). Behor-xori, urtxintxa edo bertze xoxok jasaiten dituzte ihizlarien kolerak. Herr 30-10-1958, 4. Oilarraren kukuruka, xoxoaren xoxota, kalaren ttiuka. Lf Herr 3-8-1961, 4. Or gordetan dira inguruko zozoak. Alzola Atalak 82. Zozua eta birigarrua kantuz ai diran tokira. Uzt Sas 331. Xoxoak beleri: epur beltz. Inza NaEsZarr 915. Otsailak buha buha, xoxoa kafiran hila. EZBB II 85. Zozo bati [bi tiroak] tirako balizkio bezela. TxGarm BordaB 127. v. tbn. VMg 35. Zav Fab RIEV 1907, 537. Izt Po 165. AB AmaE 404. Apaol 28. Azc PB 175 (50 soso). EZBB I 43. JBDei 1919, 252. Zub 101. Or Eus 278. TAg Uzt 74. Gand Elorri 170. Erkiag BatB 38. BEnb NereA 201. Lasa Poem 88. BasoM 83. Insausti 296. Xoxo: Gy 68. Iraola EEs 1917, 40. Mok 14. Ugalde Iltz 17. Ataño TxanKan 209. Ostolaiz 69. Larre ArtzainE 114.

    2. (G, AN, L, B, BN, S, R; VocBN, Gèze, Dv, VocB), xoxo (H). Ref.: A; Gte Erd 287; Izeta BHitz2. “Sot” Gèze. “Stupide, idiot” Dv. “On dit en Labourd: erho, zozo pikarta, comme semblablement en fr. ‘fou, sot fieffé'” H (s.v. pikarta). “Tonto, idiota, bobo, estúpido, imbécil. Aita bezain zozoa da semea (B)” A. “Bobo. Zein zozoa zaren. Zozo ergela” Izeta BHizt2. Cf. VocNav: “Zózua, atontado, bobo (Regata)”. Orobat erraiten da zozo batengatik asto bat dela. Dv Lab 281. Oren batetik bertzerat, egungo nausia izan ziteken biharko muthil, egungo profeta biharko zozo! Hb Egia 124. Gizon hau zozoa da, dio aitzindariak soldadoer, nola hartu duzue zozo hau barrandari batentzat? Laph 66. Goazin iduri zozo. HU Zez 106. Aberatsa zelakotz, errepublikanoa eta sortze apaletikakoa, beren eskuko xoxoa zaukaten. HU Aurp 154. Xoxo ala gezurtien erresuman bizi othe gira? JE Bur 194. Zozoek lehen hitza atheratu artio igurik zazu bethi. Ib. 38. Hegaldatu den xoxoa / Daukat ez dela zozoa. Ox 105. Ara zer dakarten soldadu zozo aiek. Or SCruz 27. Damurik, bertzalde, gira eskualdunak hoin ezazol eta hoin zozo, gure arbasoen mintzaiaren alderat. JE Ber 76. Kaxko gaixtoa dute Indianoek, bainan ez dire zozoak. Zerb Metsiko 255. Ez duk xoxorik gu hiruen artean. “Un imbécile”. Barb Leg 144. Behin bazen muthiko zozo bat. “Un idiot”. Ib. 144. Utzi zazu gixaixo ori pakean, xoxoa da ta… Sabiag Y 1934, 30. Auzi-tartean egiten du xoxoarena, bere ezinbertze eta penak hatsapasaka kondatzen, oro oihu, oro jestu. Lf ELit 179 (Murtuts 53 zozo). Zozo pikarta! Zertako heldu hiz etxerat galtxak ifrentzuz emanik? Egunaria 1-9-1957 (ap. DRA; v. tbn. zozo pikart en Herr 7-1-1960 (ap. DRA)). –Zer erantzun zian? –Izan zunan azala oraindik ere “idurikizun bezala artu diteke” esateko, xoxo arek. Or QA 107 (200 zozo). Au ezin-ulerta zala ez siñesteko bezain zozo ez nintzan. Ib. 131. Mutil “zozo” batekin etorri bear izan dualako. MAtx Gazt 73. Zuek zozo batzuk zerate. Vill Jaink 20. Zure burua erakutsi behar duzu kasernan sartu orduko. Etzitela xoxo bat bezala egon, besten beldurrez. JEtchep 94. –Ez duk lehoinik! –Ba, araiz: zozoa! Ib. 39. Eskolatu zozoa, munduko zozoena. EZBB I 101. Gure gizon begi makur, sudur haundi zozoak. Etchebarne 65.
    v. tbn. Arb Igand 133. Zub 21. Ardoy SFran 232. JKort in NEtx LBB 313. Xoxo: Herr 7-1-1960 (ap. DRA). (Uso pred.). (Quedarse, etc.) como tonto. Egon zen hor, geldi eta zozo. Mde Pr 113. Fite egiten ditie gogoetak, ez duk zozo egoiteko tenorea. JEtchep 80. (Precedido de gen., uso sust.). Gaizo edo alegia gaizo hura ez haatik uste gabean, huts eginik, oneko eskualdeari lotuko, bere ez jakinean, bere zozoan. HU Zez 193. Baginoazken ere solas beretan luzaz, basa-lapin sasitik brixt athera batek ez balu bere xoxoan trebesatzera egin. JE Ber 101. (Empleado como sobrenombre). Orduntxe urten kartzelatik, eta gure Juanito ta Martin Zozo barriro be okerrekoen bat egiteko prest daukoguz. Bilbao IpuiB 23. (Ref. a cosas). Tonto; sin sentido. Gerla zozo hortan. HU Zez 23. Erhoek duten irri lele zozo hura. JE Bur 136. Loria da holako lagunekin pidaiaz ibiltzea, eta urriki bezala dut, beldur zozo baten gatik egoiten bainaiz etxetik gehiago atheratu gabe. Barb Sup 25. Behatze zozoa. FIr 192. Afixa zozo batzuek. JE Ber 74. Deus ez dela ikusleentzat zozoago eta unharriago jostarazlea, itzea iduri, mugitu gabe egotea baino. Zerb BiGo 301. Idurikizun zozo aietan etziñauden zu. Or Aitork 61. Zer, Jesusek uzten baitu jestu xoxo horietan emazte purtzil hori, arras ontsa badakielarik nor den? Gazte Mayo 1958 (ap. DRA). Aurre-iritzi zozo batzuen indarrez. Vill Jaink 92. Esperantzan bizi zen bethi: bainan gizon ahularen esperantza xoxoa. JEtchep 50. Ez da ofizio zozorik, jendetan dira zozoak. EZBB I 109. Zozokeriek, diodan bidenabar, maiz dituzte hain zozoak ez diren arrazoiak. MEIG VIII 35.
    v. tbn. Ardoy SFran 231. Zendoia 8.

    3. “(L, BN, R), bonazo. Se dice de los niños en son de cariño” A.

    Sinonimoak (UZEI eta Adorez sinonimoen hiztegiak)

    iz. [xoxo] : zozo

    izond. [ergela]: arin, babalore, babo, bulunba, buruarin, eltze, ergel, ero, eroxka, inozo, kaiku, kaskarin, kirten, lelantoni, lerdo, memo, tonto, tontolapiko, tutulu, txatxu, txoriburu, zoro, zoroxka, zozoilo, ments Ipar., pello Ipar., xanfarin Ipar., zuntzun Ipar., tontolo Heg., txoropito Heg., atunburu Bizk., gangar Bizk., ganorabako Bizk., ganoragabe Bizk., ganoragabeko Bizk., kokolo Bizk., lapiko Bizk., lelo Bizk., mozolo Bizk., papao Bizk., pepelerdo Bizk., taket Bizk., tankalo Bizk., tentel Bizk., txotxolo Bizk., tetele Ipar./Naf., pettux Lap., ilupa Naf., pergut Zub., astapito beh., ganbelu beh., alotza g.e., haizebelats g.e., inputika g.e., narra g.e., txolin g.e., zoroko g.e., memelo Bizk. beh., koko Bizk. g.e., txotxin Bizk. g.e., pikabuztan Ipar.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Zool.) mirlo (2) izond. tonto, -a, insustancial, bobo, -a
    fr (1) iz. (Zool.) merle (2) izond. niais, -e ; stupide, nigaud, -e
    en (1) iz. (Zool.) blackbird (2) izond. stupid, dumb, foolish
    port (1) iz. (Zool.) melro (2) izond. tonto, -a, insubstancial, bobo, -a

    Testuinguruan

    Zozoak beleari ipurbeltz. Esr. zah.

     
  • Maite 11:37 pm on 2021/07/06 Permalink | Reply
    Tags:   

    ganbelu 

    adj. Lgart. Kirtena, inozoa. Ik. gamelu. Ganbelua galanta, hi! Ganbelu batekin ezkondu zen.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    ganbelu. Etim. Para el grupo nb, v. FHV 360.

    1. (V), ganbelo. Ref.: A; Etxba Eib. Camello. “Job, Hus-ko aitta zarran aberastasunen artian, ziran iru milla ganbelu” Etxba Eib. v. gamelu. Tr. Documentado sólo en la tradición meridional. Idi, ganbelu, zaldi ta abere askok. JJMg Mayatz 24. Bizkarraz ganbelua, belarriz astua. AB AmaE 238. Ganbeloaren burua / orratz zulotik iragotia. AB Olerk 99. Gaiñez egingo duzu ganbeluz eta Madiango ta Epako dromedariz. (Is 60, 6). Or MB 110 (Ker ganbelu; Dv kamelu, Ol gamelu). Gazteak gaztelu ta zarrak ganbelu. EgutAr 28-4-1959 (ap. DRA). Bai nekagarria dala ganbeluaren ibillera. Anab Aprika 38. Zazpi eguneko txangoa ganbeluz egitea. Ib. 39. v. tbn. Urruz Urz 11. JanEd II 140. Altuna 22. NEtx LBB 304. (Como primer miembro de comp.) Ez omen da “mehari” bezelako ganbelu-arraza korrika. Anab Aprika 45. Ganbelu-baba pilla ederrak. Ib. 35. Ganbelu-talde aundiak. Ib. 21.

    2. (V-gip ap. Etxba Eib y Elexp Berg ). “(Fig.), alto, desgarbado. Ik. gandula. Ikusi al dozu emen mutill ganbelu bat?” Etxba Eib. “Ganbelu, ‘camello’ esan nahiko du. Adjetibo bezala erabiltzen da. Pertsona altu eta ganorabako xamarrei esaten zaie. Bihotz onekua da, ganbelu samarra izatia eze. ‘Camello’ esateko, kamellua esan ohi da” Elexp Berg. Txanton oilloa; orretariko gizona, ganbelua. A BeinB 59 (“camello” en el voc. del final). I, badakit nik ze aizan i, ganbelua galanta. Ag AL 34. v. tbn. Ezale 1898, 219b. Au [Mañasi], itsutua dagolako, ganbelu bategaz ezkonduko da. Ag Kr 157. Orain doguz, bai orain, / negarrak, uluak, / igazi dauskunian… / “Mando” “Ganbeluak”. Enb 206.

    GANBELU-ILE. Piel de camello. v. GAMELU-ILE. Joanek ganbelu-illezko jantzia zeukan. Or Mt 3, 4 (Ker ganbelu-ulezko).

    GANBELU-LARRU. Piel de camello. Basamortu gorrian ganbelu-larruzko txaboletan. Anab Aprika 86. Gizonak du predikatzen mortuetan / ganbelu narruzko hitz giartsua. Azurm HitzB 42.

    Sinonimoak: izond. beh.

    [kirtena]: arin, babalore, babo, bulunba, buruarin, eltze, ergel, ero, eroxka, inozo, kaiku, kaskarin, kirten, lelantoni, lerdo, memo, tonto, tontolapiko, tutulu, txatxu, txoriburu, zoro, zoroxka, zozo, zozoilo, ments Ipar., pello Ipar., xanfarin Ipar., zuntzun Ipar., tontolo Heg., txoropito Heg., atunburu Bizk., gangar Bizk., ganorabako Bizk., ganoragabe Bizk., ganoragabeko Bizk., kokolo Bizk., lapiko Bizk., lelo Bizk., mozolo Bizk., papao Bizk., pepelerdo Bizk., taket Bizk., tankalo Bizk., tentel Bizk., txotxolo Bizk., tetele Ipar./Naf., pettux Lap., ilupa Naf., pergut Zub., astapito beh., alotza g.e., haizebelats g.e., inputika g.e., narra g.e., txolin g.e., zoroko g.e., memelo Bizk. beh., koko Bizk. g.e., txotxin Bizk. g.e., pikabuztan Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) iz. (Heg.) (lgart.) estúpido, -a, necio, -a, tonto, -a, lerdo, -a (2) iz. camello
    fr (1) iz. (Heg.) (lgart.) stupide, bête, idiot, -e, empoté(e) (2) iz. chameau
    en (1) iz. (Heg.) (lgart.) stupid, silly, dumb, foolish (2) iz. camel
    port (1) iz. (Heg.) (lgart.) estúpido(a), néscio(a), bobo, bocó (2) iz. camelo

    Testuinguruan

    Ganbelu batekin ezkondu zen. (Hiztegi Batua)

     
  • Maite 11:56 pm on 2021/07/04 Permalink | Reply
    Tags:   

    zoroko 

    adj. g.er. Zoroxka. Ai, zoroko!, nork asmatu dik hori? (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    zoroko. (Dim. de 1 zoro). Locuelo. Batzuk, euren neurritik urten gura daben zoroko, itsu, asto, ganbelu dongeak diralako. Ag Kr 137. Urbian ibilli zan ederki, epero ta peku gabe, akitika ta bertsolari, zoroko ta txit umeturik, arkumetxoakin jolasean. Ag G 148. Ai, zoroko! Nork asmatu dik ori? NEtx LBB 207. Argia koxk eta kaxk, / zoroko gaiztoa. ñ. Ib. 216.

    Sinonimoak: izond. g.e.

    [zoroxka]: arin, babalore, babo, bulunba, buruarin, eltze, ergel, ero, eroxka, inozo, kaiku, kaskarin, kirten, lelantoni, lerdo, memo, tonto, tontolapiko, tutulu, txatxu, txoriburu, zoro, zoroxka, zozo, zozoilo, ments Ipar., pello Ipar., xanfarin Ipar., zuntzun Ipar., tontolo Heg., txoropito Heg., atunburu Bizk., gangar Bizk., ganorabako Bizk., ganoragabe Bizk., ganoragabeko Bizk., kokolo Bizk., lapiko Bizk., lelo Bizk., mozolo Bizk., papao Bizk., pepelerdo Bizk., taket Bizk., tankalo Bizk., tentel Bizk., txotxolo Bizk., tetele Ipar./Naf., pettux Lap., ilupa Naf., pergut Zub., astapito beh., ganbelu beh., alotza g.e., haizebelats g.e., inputika g.e., narra g.e., txolin g.e., memelo Bizk. beh., koko Bizk. g.e., txotxin Bizk. g.e., pikabuztan Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es izond. locuelo, -a
    fr izond. inconscient
    en izond. foolish, (UK) daft
    port izond. louco(a)

    Testuinguruan

    Ai, zoroko!, nork asmatu dik hori? (Hiztegi Batua)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel