Gabonak jada igaro dira, orain egunerokotasunera buelta tokatzen da: batzuk eskolara eta besteak, berriz, lanera. Nahiz eta Gabonei agur esan, betiko arazoek hemen jarraitzen dute. Opor garai hauetan, gazteok jai dugun egunetan gehienbat, asko hitz egiten da alkoholari buruz; halere, denok dakigun bezala, arazo hau ez da egun zehatz hauetara mugatzen, urte osoan zehar ematen da. Errealitate halakoxea da: alkohola gazteon eskura dago. Denborarekin ikusi da, gainera, jendea gero eta gazteago hasten dela edaten. Zergatik gertatzen da hau, ordea? Guk ba al dugu inongo ardurarik?

Hasteko, ezin da ukatu oso modan dagoela supermerkatu batera joan eta bertan dagoen alkohola erosi ondoren, edozein motatako nahasketak egitea. Gainera, hainbat lekutan ez dute nortasun agiririk eskatzen eta 18 urte baino gutxiago dutenek inongo arazorik gabe eros dezakete. Urrutirago joan gabe, lehengo astean amari erosketak egiten lagundu nion larunbat arratsalde batean. Kutxara iritsi eta bertan 15 urte inguruko neska-mutil koadrila bat zegoen alkohola ordaintzen. Ez zuten arazorik izan horretarako; dena den, adinagatik beraiei saldu izan ez baliete, 18 urteko edonori eskatuta konponduko lukete. Ez ziren alkoholik gabe geratuko. Hori garbi dago. Beraz, hemen garbi ikusten da edari mota hauek lortzea zein erraza den adingabeentzat, eta hau da jendea horren gazte alkohola kontsumitzen hastearen arrazoi nagusia. Gutako askok laster 18 urte izango ditugu, eta, horregatik, mota honetako ardura hartzea ere tokatuko zaigu. Ondorioz, garbi izan behar dugu, erostekotan, nori erosten diogun eta izan ditzakeen ondorioak.

Hala ere, egia da, alkoholak beste zeregin batzuetan laguntzen digula. Pare bat trago hartu ondoren, beste pertsona bat ematen dugu: irekiagoa, alaiagoa, atseginagoa… Halere, hori ez da irtenbidea. hori ere garbi dago. Aurrez aipatutakoa egia bada ere, kontuan hartu behar da 13 urte inguruko nerabeei kalte larriak eragiten dizkiela alkoholak, nahiz eta gu horretaz ez konturatu: gorputza garatze prozesuan dute eta alkoholak arazoak ekar ditzake gerora begira. Gauzak horrela, zer egin dezakegu guk? Seguruenik, edan gabe ere ondo pasa daitekeela erakuts diezaiekegu gazte hauei, Estatu Batuetan behin egin zuten bezalaxe. Festa bat antolatu zuten eta bertara hainbat gazte gonbidatu zituzten. Festa hartan ez zegoen alkoholik, baina gazteek ez zekiten hori eta edan eta edan jarraitu zuten. Festa aurrera joan ahala, gazteak oso pozik jartzen hasi ziren, alkohola edan izan balute bezala. Ezinezkoa zen, edaten ari ziren edariek ez baitzuten alkoholik.

Laburbilduz, zera esan daiteke: gero eta lehenago hasten dira gazteak alkohola edaten eta horrek arazo larriak ekar ditzake, aurrez aipatu ditudanak esaterako. Ondorioz, zerbait pentsatu beharko genuke arazo honi buelta gehiago ez emateko. Prest al gaude ardura gure gain hartzeko? Zer gehiago egin dezakegu arazo hau benetan konpontzeko?

Igo da Juanito Oiarzabal Manaslura.

“Juanito Oiarzabalek (Gasteiz, 1956) zortzi mila metroko beste mendi bat igo berri du: Manaslu (8.156 metro). Hirugarren kanpamendutik gora abiatu da goizeko ordubietan —7.400 metrotik—, “hotz eta haize handiarekin”, eta goraino heltzea lortu du bederatzietan.

Gaurkoarekin, dagoeneko 26. zortzimilakoa du Oiarzabalek. “Aurrenekoan bezain pozik nago. Aitortzen dut gero eta gogorragoa egiten zaidala. Beraz, poztasuna gero eta handiagoa da”.

Munduko hamalau zortzimilakoak eginak ditu Oiarzabalek, eta berriro egiteko lau tontor baino ez zaizkio falta: Dhaulagiri (8.172 metro), Nanga Parbat (8.127), Broad Peak (8.047) eta Shisha Pangma (8.023).”

Gaur egun, horrelako albiste asko irakur daiteke, Juanito Oiarzabal eta Edurne Pasabanbezalako mendizale bikainak dauzkagulako Euskal Herrian. Halere, noizbait pentsatu al duzue nola erdiesten diren horrelako lorpen liluragarriak? Mendizale hauek izugarrizko gaitasuna dutela ezin da eztabaidatu, baina, adibide bat aipatzearren, fardelak bidaia bera egiten duten sherpen esku geratzen dira, nahiz eta ospe guztia mendizaleentzat den. Eta burura datokidan galdera zera da: sherpen eta mendizaleen lana berdin baloratzen al da?

Lehenik eta behin, sherpen eta mendizale hauen artean dagoen aldea, gaitasun fisikoari dagokiolarik, azpimarratzea komeni da. Sherpak Nepaleko ekialdean, zehazki Himalaiako goi mendietan bizi dira, hots, altuera handietara ohituta daude. Beste edozein lekutatik Himalaiara doan mendizale orok ez du horrelako gaitasun berezirik altuera handietan ibiltzeko eta, ziurrenik, mendi berbera igotzeko asiar mendizaleek gastatzen dituzten indarrak baino askoz gehiago gastatuko ditu. Beraz, sherpek mendizaleen motxila eta traste guztiak eramaten dituztela maldan gora jakinda, garbi gera daiteke mendiak igotzeko gaitasun fisiko hobeak dituztela.

Ildo beretik, ospearen arloan ere desberdintasun nabarmena da. Hasierako albistean ikus daitekeen bezala, Juanito Oiarzabal da albistearen protagonista. Lorpen hori egiteko Sherpen laguntza beharrezkoa izan du eta hauei buruzko hitz bakar bat ere ez da azaltzen albistean. Niri oso harrigarria iruditu zait beti hori. Egunkari, telebista, irrati… komunikabide guztietan gertatzen da, hau da, sherpek ez dute osperik lortzen, nahiz eta mendizaleek egiten dutena egiteko gai diren.

Arazoa hementxe dago, beste edozein arlotan gaitasun onenak dituztenak dira ospetsuenak. Saskibaloian onena dena da ospetsuena, futbolean berdin-berdin; mendiak igotzen onenak diren sherpa horiek, ordea, ez dute beste edozein mendizalek duen ospea, nahiz eta mendiak igotzen hobeak izan. Egiten dutena eginda, ematen zaien apurra ikusita, sherpak azpibaloratuta daudela ondoriozta daiteke.

Amaitzeko, aurreko guztia laburtuz, zera esan daiteke: sherpek mendizaleek baino gaitasun fisiko hobeak dituzte, baina ospe gutxiago lortzen dute. Garbi dago bi taldeek dutela meritu izugarria, baina dagoen desoreka nabarmen hori konpondu beharko litzatekeela uste dut, edota, gutxienez, zertxobait orekatu. Nire uste apalean, sherpen lanari merezi duen errekonozimendua eman beharko litzaioke; izan ere, beraien laguntzarik gabe ezinezkoa bailitzateke mendizaleek horrelako ekintza gogoangarriak lortzea.

Nori ez dio amorrua ematen Espainiako ligan telebistek banatzen duten diru guztiaren %60 Real Madrid eta FC Bartzelona taldeek eramatea? Niri, behintzat, ez zait bidezkoa iruditzen 20 taldez osatutako liga batean irabazien erdia baino gehiago bi talde horien artean soilik banatzea. Nik bezala, Espainiako ligan parte hartzen duten beste hainbat klubek beraien desadostasuna erakutsi dute egoera honen aurrean.

Nire iritziz, diru-banatze honek arazo ugari ekartzen ditu Espainiako ligara. Denetan garbiena ekipoen arteko ezberdintasuna da; hau da, talde onenei diru gehiago ematen bazaie, talde handi horien eta txikiagoen arteko desberdintasunak areagotu egingo dira. Izan ere, jokalari trebeak nahi izanez gero, ordaindu besterik ez dago. Horrela, urtero, merkatu horretan sal-erosketan ibiltzen direnek erraztasun handiagoak izango dituzte jokalari hau edo bestea lortzeko; talde txikiak, ordea, maila berean gelditzen dira, besteei aurre egin ezinik. Horrela, helburuen arabera hirutan bana daiteke liga urte hauetan: sariak, UEFA edo maila berean jarraitzeko borroka.

Azken urteetako historiara joko bagenu, argi ikusiko genuke Real Madrilek eta FC. Bartzelonak irabazi dituztela ligak bereziki; halere, egon da tarteka beste talderen bat bi handi horien lehian muturra sartu eta lehen postua lortu izan duena. Egun, krisia talde txikiak jasaten ari direnez, liga batzuen esku baino ez da geratzen. Gainera, diruak beste arazo bat ekarri digu: futbol partiduen ordutegia. Espainiako ligan kalitate handiko jokalariak daudenez, mundu osoan zehar ikusten da, eta hemengo ordutegia zein Txinakoa, esate baterako, ezberdina denez, oso eztabaidatua izan den berrikuntza bat jarri dute: astero, igande goizetan ligako partidu bat jokatzen da, eta, noski, ordutegi hau ez dute Bartzelonak edo Madrilek pairatzen, talde txikiek baizik.

Hala ere, esan beharra dago, diru-banatze hori ez dutela faboritismo, kutunkeria edo horrelako zerbaitengatik egiten. Bi talde garrantzitsu hauek dira diru gehien ematen duten taldeak, hauek baitira mundu osoan zehar jarraitzaile gehien dituztenak. Horrexegatik ematen zaie diru zati handiena eta, halaber, horrexegatik euren  partiduak izaten dira ordutegi onenean.

Nahiz eta gaiaren inguruan ika-mika ugari egon kalean, prentsak ez du egoera honen aurrean kritika handirik egin, interes handiak baitaude jokoan. Bidegabeko egoera honen aurrean Sevillako lehendakaria, Jose Maria Del Nido, izan da desadostasuna garbi azaldu duen horietakoa. Ea denborak -eta batzuen ekimenak- egoera hau aldatzen duen. Guztion onurarako izango litzateke; izan ere, kalitatezko liga lehia duen liga baita.

Lehen NBAn edo LFPn (Espainiako futbol liga) gertatu zen bezala, orain tenisera pasatu da greben arazoa, nahiz eta azkeneko hilabeteetan garrantzia galdu duen. Aipatu ditudan aurreko bi adibideetan arazoaren eragileak beste batzuk izanda ere, bukaerako emaitza berdina da hiru kirol hauetan. NBAko kasuan, greba moduko hau taldeen, jokalarien eta beraien ordezkarien arteko baldintzen negoziazioan ados jarri ez direlako izan da. Futbolaren kasuan, ordea, jokalarien soldaten inguruan izandako arazoengatik sortu da. Tenisean planteatu den greba hau, berriz, tenislarien egutegi gogorragatik izan da, ez baitute denboraldi osoan zehar astirik lasaitu bat hartzeko. Hauek eskatzen dutena egutegia berregitea da, txapelketa gutxiago egonda, denbora gehiago izango dutelako atsedenaldia egiteko. Esan beharra dago aurreko bi kasu hauei irtenbidea aurkitu dietela; beraz, tenisaren txanda iritsi da.

Gai honen garrantzia txikitzen joan zen aurreko denboraldian zehar, baina US Open edo Estatu Batuetako irekian berriro ere indarra hartu zuen, Andy Murray edo Rafael Nadal berak final erdietara iristeko hiru partida jokatu behar izan zituztenean, eguraldi txarra zela eta. Murrayk dioenez, gauza txiki batzuk baino ez dituzte aldatu nahi: txapelketa batzuk gutxiago denboraldian zehar eta horrelakoak. Jokalarien asmoa arazoa ahal den azkarren bukatzea da, horrelako aldaketak egutegian egitea oso zaila baita. Hori dela eta, bost edo sei urteren buruan gauzatuko litzateke aldaketa. Beraz, ordurako gaur egun punta-puntan dauden tenislari gehienak erretiratuak egongo lirateke. Arazoa lehenbailehen konpontze aldera, ATP (Asociacion de Tenistas Profesionales) eta ITF (Federacion Internacional de Tenis) erakundeekin hitz egiteko asmoa dute. Antza denez, tenislari hauek beraien aldarrikapenak lortzeko aukera handiak dituzte. Lortuko balira, tenis partidak eta txapelketak orokorrean, askoz ere dibertigarriagoak edo, beste era batera esanda, ikusgarriagoak izango lirateke; izan ere, jokalariak deskantsatuagoak egongo dira fisikoki eta psikologikoki, eta, ondorioz, ikuskizun gehiago egongo da. Denek uste dute tenisa ez dela fisikoki asko nekatzen duen kirola; halere, egutegi gogorra dela medio eta kontuan izanda gaur egun tenisa lehen baino azkarragoa, bortitzagoa, hau da, fisikoagoa dela, nik txirrindularitza, igeriketa eta atletismoaren pare jarriko nuke.

Bestetik, albiste zoragarria izango da egutegiaren murrizketa hau. Denek telebistak eta hedabideak dituzte buruan. Greba egiten bada, tenis partidak ezingo dituztela eman besterik ez dute pentsatzen. Jende askok ez dio erreparatzen jokalarien osasunari. Orain dela gutxi Dinara Safina tenislari errusiarrak tenisetik erretiratzea erabaki du, bizkarrean zituen arazoek ia-ia bizitza arrunta egiten uzten ez ziotelako. Denbora guztian mutilez ari gara, baina arazo berdina dago emakumeen egutegian ere. Esan nahi dudana da, egutegiaren murrizketa hau ematen bada, tenislariek gutxiago sufrituko dutela; hau da, beraien osasuna hobea izango da eta berrietan gutxiago entzungo ditugu kirolari erretiratuen albisteak.

Egia da, tenis txapelketa gutxiago egonda, lehen aipatu ditudan ATP eta ITF erakundeek diru gutxiago lortuko luketela txapelketetatik; halere, hori konpontzea erraza da. Nire proposamena da, txapelketa gutxiago egonda, txapelketa hauen kalitatea hobetzea. 3 ATP txapelketa mota daude: 250, 500 eta 1000. 250 motako txapelketak kendu eta 1000ko gehiago jartzea izango litzateke aukerarik onena. Edo Grand Slam (ATP 1000 mailako txapelketak baino maila handiagoa dutenak) bat gehiago jarri urtarrilean dagoen Australiako irekiaren eta ekainean dagoen Roland Garros Grand Slamen tartean. Nire proposamena zabalduz, Asian jarriko nuke txapelketa (beste 4 kontinenteetan bakoitzean bana dagoelako), Txina eta inguruko herrialdeen bultzada ekonomikoa aprobetxatuz. Gainera, han punta-puntako instalazioak daude (pista estaliak…), edozein arazori aurre egiteko prest.

Aurreko guztia laburbilduz, ondorio bakarra atera daiteke: urratsak ematen jarraitzea izango litzateke aukerarik onena, beste modurik ez dagoelako publizitate, komunikabide eta jokalarientzat, alderdi guztientzat, ona izango den akordio batera iristeko. Alde batetik, tenislarien osasuna zainduz, beraien eskaerei baiezkoa emanez eta, beste aldetik, komunikabide eta tenis erakundeez arduratuz, tenisari berritasun bultzada bat ematea izango litzateke greba aukera hau saihesteko konponbiderik egokiena.

Jarraian grebaren garrantzia handitu zuen ekintzetako baten bideoa:

Nork ez du inoiz telebistan entzun beharrezkoa dela eguzki krema ipintzea eguzkia hartzean? Nik, behintzat, askotan. Orain dela urte batzuk hasi dira hitz egiten eguzki izpiek gure azalean sor ditzaketen arazoez. Hori saihesteko eguzki krema jartzea aholkatzen digute. Baina lurrean bizi diren beste izakiei zer kalte eragiten dizkiete?

RTVEko artikulu batean irakurri nuen, eguzki kremek errekako arrainak desagerrarazi ditzaketela, hau da, eguzki kremek dituzten izpi ultramoreen aurkako substantziak errekan agertzen dira eta arrainen ugalketan eragina dute. Honek eragin dezakeen iskanbila aurreikusita, zenbait froga egin dira, antza denez, aztertu diren erreken %56k eman du positibo azterketa honetan.

Gauzak horrela, Estatu Batuetan egin den ikerketa baten arabera, 500 produktu ezagunenen erdiak azaleko minbizia sorrarazten duten zelulak bizkortzen dituzte, hots, A bitamina eta deribatuak dituzten kremek, kantzerraren zelulak bizkortzen dituzte eta, ondorioz, minbizia lehenago sor daiteke.

Halere, beste aldetik, eguzki kremak onak dira azalerako. Eguzkia hartzean, azala erretzearen kaltea murrizten dute eta, gainera, azalak oroimena duenez eta egiten diren kalteak pilatu egiten direnez, hobeto da krema ipintzea beste gaixotasunak saihesteko.

Edonola ere, Environmental Working Group (EWG)-ek jakinarazi zuen, eguzki krema marka askok ez dituztela deskribapen guztiak ipintzen euren etiketetan. Hitz gutxitan esanda, kontsumitzaileak engainatzen dituzte. Adibidez, etiketetan ezartzen ez den osagaietako bat oxybenzone -a da. Osagai honek erreakzio alergikoetan du eragina, urrutirago jo gabe.

Beraz, esandako guztia laburbilduz, eguzki kremak ez dira oso fidagarriak ez gizakiarentzat eta ezta gainontzeko izaki bizidunentzat ere. Alde batetik, ez dute euren funtzioa betetzen -minbizia eta beste gaixotasun batzuk saihestu- eta, bestetik, poteetako etiketetan ipintzen diren osagaiak ez dira erabat ziurrak.