Opor hauetan hartu dut tartetxo bat Hitzapasa jokoaren gunea berritzeko. Hitzapasan bertan  azaldu dudan bezala, bere garaian, politagoa-edo zelako, txantiloi berezi samarra hautatu nuen eta, maiz, erabiltzaileek zailtasunak izaten zituzten edukietara heltzeko. Kontua da, atzo goizean horretan ari nintzela, Xabier Mendiguren Elizegik Hitzapasak sotzen laguntzeko eskaini zuela bere burua eta nik, adiskidetasunaz abusatuz, pentsatu nuen berak ederki asko menperatzen duen literaturan oinarritutako Hitzapasa bat (edo gehiago) ekoiztea oso ondo legokeela. Esan eta egin! Handik gutxira hortxe neuzkan korreoan  Atik Zra bitarteko definizioak, euskal literaturaren 1. urratserako. Hementxe duzue Xabierrek bidalitako definizioekin sortutako Hitzapasa:

HP literatura 1-1 html	HP literatura 1-1 swf

Hari horretatik tira eginez, garbi dago denok badugula alor zehatz batean jakintza gehixeago edo pasioz betetzen gaituen gairen bat edo beste. Informatikaria bazara, esate baterako,  ez al zenuke informatikari buruzko Hitzapasa bat di-da batean sortuko? Eta zuk, musikari edo musikazale amorratua zaren horrek, ez al zenuke euskal musikari buruzko errosko bat egingo? Edo zinemari buruzkoa? Politikariren bat animatuko al litzateke? Imajinatzen al duzue Iruña-Veleia aferari buruzkoa, adibidez? Ez dakit, linguistika, zuzenbidea, Donostia, Ordiziako historia, Laboa, Lete, telebistako programaren bat, edozein euskal autore… bururatzen zaizuen zer horri buruzkoa! Garrantzitsuena litzateke nork bere barruan dugun jakintza apurtxo hori partekatzea eta denon eskura ipintzea, denok denongandik ikasi ahal izateko. Zer iruditzen?

Bueno, bada, erronka orain zuena da. Hauxe litzateke proposamena eta jarraitu beharreko prozedura:

• Gai bat (literatura, zinema, musika, Internet, kirola, opera, Reala…) eta urrats bat (1. urratsa, 2. urratsa, 3. urratsa) hautatu.
• Atik Zra bitarteko hitzak eta definizioak prestatu.
• Formulario hau bete edo korreoz bidali (euskaljakintza, Gmail.com-en)

Hortik aurrera nire kontu. Jasotako guztiak Hitzapasa formatura egokituko ditut eta sarean, denon eskura, ipiniko ditut ahalik eta azkarren. Inork aurrera egingo?

Azkenaldi honetan asko hitz egiten da janari organikoek gure gorputzari ekar diezazkioketen onurei buruz, batez ere, hauek dituzten bitamina kantitateak janari normalenak baino altuagoak direlako eta antioxidatzaile gehiago dituztelako. Baina hain ona al da janari organikoak jatea? Jaki normalarekin alderaturik, hainbesterainoko ezberdintasuna al dago?

Orain dela gutxi, Europar Batasunak “Quality Low Input Food” izeneko ikerketa baten lehen ondorioak argitaratu ditu, eta, ikerketa honek dioenez, janari organikoek betikoek baino antioxidatzaile gehiago dituzte. Hala ere, ez dago garbi sustantzia honek gizakiarengan sortzen dituen onurak hainbesterainokoak diren eta merezi duen mota honetako produktuak kontsumitzea. Ikerketa honek janari organikoen eta arrunten arteko ezberdintasunak txikiak direla erakusten digu, aurretik produktu hauei buruz uste zen guztia alde batera utziz.

Bestalde, esan behar da fruitu eta barazki organikoak ez direla uste izan diren bezain onuragarriak. Alde batetik, labore industrial batek labore ekologiko bat kutsatzeko dagoen aukera hartu behar da kontuan; airearen bidez askotan bertan erabilitako pestizidak uzta ekologikoetaraino iristen baitira, hauek kutsatuz. Bestetik, ongarri organikoek gure osasunarengan duten arriskua dago; hauek ez baitira kaltegabekoak, nahiz eta pestizida komertzialak baino arrisku gutxiago izan.

Haragiaren kasuan ez da hori gertatzen, behi haragi eta esnearen kasuan batez ere. Organikoak ez diren abeletxeetan animaliak egoera penagarrian hazi eta hormonaz eta antibiotikoz betetzen dituzte. Baserritarrek ematen dizkieten hormona eta antibiotikoen erruz, hondar kimikoak iristen dira haragira eta, behien kasuan, esnera. Hauek jaten dituen pertsonari ondorio latzak ekar diezazkiokete: AEBetako unibertsitate batzuk elkarrekin eginiko ikerketa batean, bertako neskatoak nerabezarora 90eko hamarkadan baino bi aldiz azkarrago iristen direla azaltzen da; gehienbat beraien ingurunean eta, batez ere, haragian agertzen diren hormonengatik. Baina ez dira hauek haragi industrialak dituen gaitz bakarrak. Frogatuta dago larreetan libreki hazitako abereek omega 3 eta 6 portzentaia handiagoak dituztela. Elikagai hauek minbizia, bihotzeko eritasunak eta antzeko gaixotasunak izateko arriskua jaisten dute. Horregatik, esan daiteke haragi organikoa kontsumitzea onuragarria gerta daitekeela gure gorputzarentzat.

Hala ere, norbait janari organikoa erostera doanean ustekabe handi bat aurki dezake dendan, produktu organikoak normalak baino askoz garestiagoak baitira eta, askotan, ez dira oso erraz topatzen. Honek sarritan mota honetako elikagaiak erostea galarazten digu. Ondorioz, merkeagoak diren produktuak erosten ditugu, hauek dakartzaten emariak alde batera utziz, gaur egun bizi dugun egoeran ezin baitugu dirua xahutu.

Laburbilduz, esan dezakegu, barazki eta fruituen kasuan, organikoak ez direla uste izan den bezain onak, eta, beraien prezio altua dela eta, organikoak ez diren produktuekin pasa daitekeela. Haragiaren kasuan, ordea, hobe da organikoa kontsumitzea, horrela produktu kimikoen eragina saihets dezakegulako eta, gainera, zenbait gaixotasun aldentzen lagun diezagukeelako.

Egunero bezala etxera iritsi eta telebista piztean, berrietan entzuna ez nuen albiste txundigarri bat azaldu zen: hainbat turista, Balear Uharteetan batez ere, oporrak pasatzeko alokatutako hotel edo apartamenduetatik balkoitik pistinara botatzeko ohitura zabaltzen hasia zen gauean alkoholaren eraginez. Edozeinek pentsa dezake altuera gutxiko saltoak egiten dituztela, baina telebistan ikusitako bideoetan izugarrizko altuera dagoela ondo asko ikus daiteke. Jokaera hau ez dela guztiz zentzuduna nabarmena dela uste dut, eta gai hau barrez leher gaizto egitekoa ez dela. Era berean, garbi dago ganoragabekoek bakarrik egiten dituztela horrelakoak eta, nire esperientzietan oinarrituz, batzuen jarrerak egoki izatetik urrun daudela ere esatera ausartzen naiz. Baina honen guztiaren aurrean zerbait egiterik ba al dago?

Hasteko, nire intentzioa ez dela denak zaku berean sartzea garbi adierazi nahi nuke. Askotan aurki ditzakegu burua pitzatuta duten pertsonak eta arazo larri bihur daitezkeen horiek. Egia da, azken urteotan, txundituta geratzen ari garela kanpotarrek sortzen dituzten berri txar guztiekin. Aipatzekoa da gauza onak ere ekarri dituztela gure herrialdera, baina balantzan jarri eta gauza txarrak onak baino ugariagoak izaten hasten direnean dator arazoa.

Kanpotarrek dakartzaten arazoez pentsatu bezain laster, immigrazioa datorkit burura; izan ere, gure gizartean bori-borian egon ohi den gaia baita hau. Ez da batere erraza gai honetan jarrera argia hartzea, aldeko eta kontrako hainbat argudio baititu. Lehendabizi, hona zergatik etortzen diren pentsatzen badugu, guk ere berdin jokatuko genukeela uste dut. Egoera bortitzak bizitzen dituzte euren herrialdeetan (politika arazoak, gerrak, ikasketak burutzeko aukera eskasak, erlijio arazoak…) eta, maiz, handik alde egin beste erremediorik ez dute izaten.

Hale ere, nire senetik ateratzen nau hona etorritako askok arazo larrietan murgiltzen direla jakiteak (droga kontuetan, lapurreta munduan…), eta aipatzekoa da gure gizarte aurreratura hainbat gaixotasun ere, antza denez, ekartzen dituztela. Ildo berean, ez da batere zentzuzkoa beste herrialde batera joan eta euren jatorrizko ohiturei erabat eustea. Nire ustez, jaso dituzten herriaren hainbat ohituratara egokitzen saiatu beharko lirateke. Bestalde, gure gizartera multikulturalismoa ekartzen dute eta honekin aberastu egiten gaituzte.

Jarraitu nahi nuke beste hainbat gauza on ere ekartzen dituztela aipatuz; halere, arazo honi konpobide bat ematen saiatzeko giltza izan daiteke euren herrialdeetan egoera hobera joan dadin saiatzea, gure laguntza eman beharko genieke hona jende kopuru murriztuagoa etor dadin eta arazo gutxiago topa ditzagun gure gizartean, beste gai zailagoetan nahikoak ditugu eta gaur egun.

Milaka gai erlaziona daitezke kanpotarrekin, aurreko biak eta beste zenbait, baina benetan arazo guztiekin bukatuko duen formula nork dauka? Eta are gehiago, gizarte arazo hauekin guztiekin bukatuko lukeen irtenbiderik ba al dago? Egongo balitz ere, ziur asko ez ginateke denak ados egongo.

Kanpotarren gaia esparru desberdinetara zabal daiteke, baina badago puntu bat zeinetan denok ados gauden: zenbait gauza on eta txar dakarzkio gai honek gure gizarteari. Harluxet hiztegian kanpotar hitzaren esanahia bilatzen saiatuz gero, zera aurkituko genuke: “Kanpokoa dena, kanpotik etorri dena”. Argi dago kanpotar hitza oso zabala dela eta kanpoko horiei mugak, alderdi guztietakoak, noraino ezarri behar zaizkien eztabaidatzea dela askoren eguneroko lana. Dena den, informazioa ahal den objektiboen jaso, aldeko eta kontrako argudioak pentsatu eta zuek zeuok hausnartu behar duzuela iruditzen zait.