Uda honetan elkarrizketa askotan entzun dugu Joko Olinpiko hitza. Joko Olinpikoak antzinako Grezian ospatzen ziren festa erlijioso, kultural eta kirolarien ondorio bat dira, eta, lehen aldiz, 1896an ospatu ziren Atenasen. Bi motatako Joko Olinpikoak bereiz ditzakegu: udakoak eta negukoak. Joko Olinpikoak antolatzen dituena Olinpiadetako Batzorde Internazionala (COI) da. Hauez gain, alabaina, badaude ezintasun fisiko, mental eta zentzumen urritua dituztenak parte har dezaketen Joko berezi batzuk ere bai. Hauek Joko Paralinpikoak dira; hala ere, adimen urritasuna dutenentzako Joko Olinpiko Bereziak daude. Joko hauetan parte hartzen duen kirolari ugari dago, baina euren mailan eginiko lana berdin baloratzen ote da? Nire ustez, EZ! Pasa gaitezen bada, gaia atalez atal jorratzera.

Lehenik eta behin, kirolarien gaia sakontzen hasi aurretik, nire buruari galdera bat egiten diot: nork erantzungo liguke, klasean edo kalean, Olinpiadek zein sinbolo daukaten galdetuz gero? Gehienek, denek ez esatearren. Paralinpikoek daukaten sinboloaz pertsona berdinei galdetuz gero, ostera, nork erantzungo liguke? Ia inork ere ez. Hori zergatik izango den pentsatzen hasita, konturatuko gara komunikabideek izugarrizko garrantzia daukatela; izan ere, Joko Olinpikoak ospatzen ari ziren bitartean,horiek baino ez ziren agertzen hauetan; ondoren, ordea, Joko Paralinpikoak ospatzen ari zirela ia konturatu ere ez ginen egin. Dena den, esan behar da garai batetik hona gauzak asko aldatu direla, onerako, Joko Paralinpikoei dagokielarik; halere, oraindik asko geratzen da Olinpiadek duten oihartzuna edukitzeko.

Kirolariak aztertzen hasten bagara, ohartuko gara Joko Paralinpikoetan parte hartu duen kirolari bat ere ez dela Usain Bolt edo Michael Phelps bezain famatua. Egia da bi hauek eginiko lana eta errekor apurketak izugarrizkoak izan direla; alta, Joko Paralinpikoetan ere badaude hainbat errekor hautsi dituztenak ere, Miranda Uhl estatu batuarra esaterako. Mirandak, Erin Popovichekin batera, lau errekor hautsi zituen SM6 eta SM7 igeriketako kategorietan; dena dela, beraien izenak ez dira horrenbeste entzun gure artean. Honek zer esan nahi du, Joko Paralinpikoetan hautsitako errekorrak ez duela ezer balio? Edo bata bestea baino garrantzitsuagoa edo errazagoa dela?

Ildo beretik jarraituz, lehen aipatutako Usain Bolti, izugarrizko dirutza eman diote, eta ematen diote, egin duen lanagatik, besteak beste, milioi bat dolar jasotzen ditu jendaurrera irteten den bakoitzeko. Gainera, esan dezaket ez dela Joko Olinpikoetan itxurazko lana egiteagatik horrenbeste diru jaso duen bakarra. Hau horrela izanagatik ere, seguru nago Miranda Uhli eman dioten diru laguntza ez dela horren altua izan, ezta Joko Paralinpikoetan errekorra hautsi duen beste edonorena ere.

Hau dena horrela izanik, gure gizartean Joko Olinpikoak izugarrizko garrantzia dutela esan genezake; Joko Paralinpikoek, berriz, lehen ikusi bezala, ez dute horrenbestekorik, gero eta gehiago hartzen ari diren arren. 2012rako errotik aldatu beharra daukagu hau guztia, eta Joko Paralinpikoei garrantzi handiagoa eman; izan ere, bertan parte hartzen duten kirolariek ere izugarrizko lana egiten baitute bertara joan aurretik eta beraien lanak ere meritu handia baitauka. Ez al da hala?

Nork ez du inoiz topo egin aldameneko irudian ikus daitekeen antzeko zerbaitekin? Zoritxarrez, ez da noizetik noizera ediren dugun zerbait. Inguruan ditugun hizkuntzak asko eta ahaltsuak dira; euskara, berriz, txikia (hiztun kopuru aldetik, noski) eta ahula. Gauzak horrela, ez da batere erraza haien hatzaparretan ez erortzea, eta maiz, ezustean, irrist egiten digute ahotik euskaraz arrotz gertatzen diren erdaratik hartutako edo erdarak eragindako hitz eta joskerek. Zaila da abiada bizian hedatzen ari diren erabilera makur horiei aurre egitea. Zaila ala ezinezkoa?

Horiek horrela, 2. hiruhilekoan erdarakadekin jo eta su ibili gara, eta, ematen den hainbat kasu aztertu ondoren, erdarakada horiez jabetu, gogoeta egin eta zuzentzeko jarduera batzuk prestatu ditugu. Aukera anitzeko galdeketak dira, eta okerrak zuzentzeko azalpenak ere hortxe ipini ditugu, erabilera makurrez gogoeta egin dezagun…

Ariketak eta kontsultarako materiala alboko barran txertatu ditugu, ariketak atalean (erdarakadak lantzen). Adibide bat ikusteko, egin klik hemen.

Ezkontza behartuen arrazoiak askotarikoak dira. Zio tradizionalen artean, ondorengoak dira ohikoenak: familiarteko loturak indartzea, familiaren ondasunak bertan gera daitezen ziurtatzea, ideia kultural eta erlijiozkoak babestea, iraganeko betebehar edo promesak zertzea, familiako beste kide batekiko eragina izatea, neskek mutil-lagunik izan ez dezaten lortzea, immigrazio “erraza” erdiestea… Bestelako arrazoiren bat ere aipa daiteke, esaterako, neskak goiz ezkontzea hiesa izan ez dezaten. Gainera, lurralde batzuetan, hiesdun gizonek neska birjinekin harremanak izanez gero gaixotasuna deuseztatuko dutela pentsatzen da; gaixo daudenek, beraz, neska ahalik eta gazteenekin harremanak eduki nahi izaten dituzte. Beste zonalde batzuetan, erlijioarekin lotzen dituzte bortxazko ezkontzak. Indian, besteen artean, umeak bertako jainkoekin ezkontzen dituzte haiek familia bedeinkatuko dutela pentsatuz. Errealitatea, ordea, oso bestelakoa da, ume horiek burdeletan amaitzen baitute. Egipton, bitartekariek petrolioa duten lurraldeetako aberatsekin ezkontzen dituzte haurrak. Iraken, herrialdeari ezarritako zigor ekonomikoak sortutako pobrezia dela medio, gorantz doa ezkontza goiztiarren kopurua. Ugandan, Jaunaren Erresistentziaren Ejertzitoa deituriko gerrillako buruzagiekin ezkontzen dituzte bahituriko haurrak eta ekintza horrengatik soldaduek saria jasotzen dute. Somalian, familiek umeak militarrekin ezkontzen dituzte babesa lortzearren. Tamalez, lurralde eta kasu asko eta askoz jardun dezakegu modu honetan.

Eztei behartuen ondorioak ere ez dira zenbagarriak. Beste askoren artean, hezkuntzarako aukerarik ez izatea dugu; esan gura da, nerabeak behin ezkonduta daudenean, eskolara ez joatera egiten dutela. Ez hori bakarrik, kasurik mukerrenetan, gaztetxoek organo trafikoaren, emakume eta neskatilen komertzioaren eta haur-prostituzioaren zati izaten amaitzen dute. Negozio anker horiek guztiek kudeatzen dituzten sare delitugileak urteko milaka milioi dolarrekin hornitzen dituzte. Hori guztia gutxi balitz, ezkontza behartuek osasunean eragiten diete, ez bakarrik haurdun geratzen diren haurrei, baita euren seme-alabei ere, eta hiesaren aurrean zaurkor egiten dituzte.

Haurdunaldien hariari jarraiki, garbi dago ezkontza goiztiar batek haurdunaldi goiztiarra dakarrela berarekin. Kontuan hartu behar da, gainera, 15 eta 19 urte bitarteko emazteen artean %17k baino ez duela antisorgailurik erabiltzen. Horren emaitzak argi erakusten digu: urtero 14 milioi umek erditzen du eta horietako asko haurra izatean hiltzen da. Jaiotakoek ere hiltzeko aukera handia dute; izan ere, 18 urtetik beherakoen haurtxoek hiltzeko %60 aukera gehiago baitituzte euren bizitzaren lehen urtean adinez nagusikoek izandako umetxoekin alderatzen baditugu. Kontuan izan bestetik, munduan jazotzen diren hamar erditzeetatik bat ume batek jasandakoa dela. Hori horrela delarik, 15-19 urte bitartekoek 20-29 urte bitartekoek baino bi aldiz aukera gehiago dituzte erditzean zentzeko.

Arestian esan bezala, ume askok pairatzen dute ezkontzera behartuak izatea. Nolanahi ere, badira horretara ukatzen diren gutxi batzuk. Horietako gehienak familiako kideek zigortu edo erailtzen dituzte, eta “ohorezko heriotza” izena ematen diote hilketari. Beste batzuek suizidioa ikusten dute irtenbide gisa. Horixe da Kapisan, Kabuleko iparraldean, gertaturikoa. Bertan, 18 urteko neska gazte batek bere buruaz beste egin zuen, tiro batez, bere familiak ez zuelako hiru urte lehenago ezkondu zuen drogazalearekin ospatutako ezteia desegiteko asmorik. Beste biktima batzuek, baina, drogetara edo prostituziora jotzen dute irtenbide bila.

Usantza honen bidegabetasuna ikusirik sortu da SPIOR iniziatiba. Ekimen honen jomuga islamismoaren barrutik horrelako ekintzak erraietatik moztea da. Ideiaren sortzaileek adierazi dute elkarketa horiek erlijioaren izenean burutzea ezin dutela onartu, islamismoaren zati ez denean.. Gaineratu dute biktimek horrela izan behar duela pentsatzen dutenez, ez direla ukatzen. Horregatik, barrutik pentsaera aldatu behar dela diote, gazte horiek jakin dezaten ezetz esateko eskubidea dutela.

Harrigarria da orain arte Norvegiak soilik jarri duela bortxazko ezkontzak jarraitzen dituen lege espezifiko bat. Zer esanik ez, prozesamendu bakar bat egon dela arrazoi hori dela medio. Horrek agerian uzten du legearen baliogabetasuna. Lege horiek ez dituzte ezkontzen arrazoiak ezabatuko eta arrazoi horiek hor dirauten bitartean, arazoak bere horretan jarraituko du. Ezkontzen zergati nagusia arazo ekonomikoak dira eta legeek ez diote txiroari jaten emango, ez diote lanik emango, ez diote segurtasunik bermatuko… Azken finean, aberats eta txiroen arteko harresia da familia batek seme-alabekin horrelako gehiegikeriak egitera bultzatzen duena.