Duela hilabete pare bat funtzionamenduan jartzekotan zen Large Hadron Collinder-a (LHC), partikula azeleratzaile eta kolpatzaile handia, CERN-en, Europako Ikerkuntza nuklearren erakundean, Ginebratik hurbil.

Hasiera batean esan zutenez, infinituki txikia denaren ikerketa egiteko, partikula subatomikoak aztertzeko edota big bang moduko bat birsortzeko, eraikitzen hasi zen 1995ean LHC delakoa 2600 milioi suitzar frankoko aurrekontuarekin ( 1700 milioi euro gutxi gorabehera). Hala ere, bi errusiar matematikarik diotenez, helburu honez gain, “makina” honek fikziozkoak diruditen zeharkako efektu batzuk eragin ditzake. Protoiak ia argiaren abiaduran elkarrekin kolpatzean -hori egiten baitu LHC-ak-, ate bat edo hainbat ate txiki ireki daitezke ustekabean, denbora-espazioan bidaia egitea ahalbidetuz. Honela, New Scientist aldizkariak esan duena aipatuz, 2008 denboran zeharko bidaien 0. urtea bihur daiteke.

Nola?

Irina Aref’eva eta Igor Volovichek egin dute ageriko teoria hau artikulu batean. Bertan azaltzen dute bere ideien zergatia (ez dut hemen txertatuko, gehienbat nik ere ez dudalako ulertzen, baina norbaitek ikusi nahiko balu, esteka honetan du PDFa). Esaten dutenez, denbora makina bat eraikitzeko aukera teorikoa existitzen da.

LHCak zeharkatua izan daitekeen harzulo bat (agujero de gusano) sortzeko aukera emango luke. Harzuloa (edo Einstein-Rosenen zubia) espazio eta denbora zeharkatzen dituen laburbide baten antzera deskriba daiteke. Zulo guztien moduan, sarrera eta irteera izango luke filmetan askotan ikusi dugun bezala. Honen inguruan teorizatzen lehena Ludwig Flamm izan zen, 1916an, eta harrezkero eztabaida zientifiko ugariren kausa izan da.

Errusiar zientzialari hauek bi protoien kolpaketak denbora-espazioaren ehuna urratzeko gaitasuna izango duela adierazi dute, eta honek etorkizunarekin konektatuko gaituen tunel baten existentzia adierazten omen du . Dena den, lehen aipaturiko aldizkariak dioenez, zientzialari hauen kalkuluetan akatserako tartea ere egon daiteke, ez baitute zehaztu zenbateko energia beharko den atea irekitzeko. Beste aukera bat hainbat zulo txiki zabaltzearena da, baina atomoen tamainakoak izanda, inork ezingo luke bertan bidaiarik egin.

Baikortasun gehiegi?

Brian Cox, Lisa Randall, Patrick Meade eta beste hainbat fisikarik segituan erantzun dute ikuspegi ezkorraz. Hala ere, duela urte batzuk Stephen Hawking fisikari ospetsuak denbora-makina diru kontua besterik ez zela aldarrikatu zuen.

Honez gain, oraintsu, Walter Wagner eta Luis Sancho fisikariek LHCaren jarduera salatu dute, mundua desagerrarazteko %75eko aukera dagoela aldarrikatuz. Hauen ustez, zulo beltzak sorraraziz, Lur osoa desagertu eta Nova bilakatuko litzateke.

Itxaron egin beharko dugu ea zer gertatzen den ikusteko. Hala ere, ziur daukadan gauza bat zera da, egia osoa ez digutela kontatuko. Esaten digutena esten digutela, espero dut gutxienez bideokoa ez gertatzea:

Gaurkoan euskaraz oso maiz erabiltzen dugun arazi hartuko dugu idazgaitzat. Arazi zertarako erabiltzen dugun eta zeri/nola lotzen zaion ikasiko dugu.

Euskara zaharrean “-ra-” artizkiaz baliatzen ziren aditz arazleak sortzeko. Horrela ekarri aditzetik, esate baterako, eRAkarri ateratzen zen (ikasi> irakatsi, eman> eraman, igarri> iragarri…). Gaur egungo euskaran, aditz arazleak sortzeko bi bide ditugu: aditz gehienek arazi hartzen dute forma arazleak sortzeko; izena + egin erako aditz konposatuak, ordea, eragin aditzaz baliatzen dira forma arazleak osatzeko.

Ortografia arauak

Nola idatzi behar dira arazi bitartez eratutako aditz arazleak? Hauxe da Euskaltzaindiak dioena (araua osorik):

1. Aditz “arazleak” eratzeko, arazi aldaera hobesten da (salbuespen bakarra, adierazi)
2. Aurreko aditzaren aditzoinari lotua idatziko da beti arazi: harrarazi, erorarazi, iraunarazi, hilarazi, betearazi, galarazi,geldiarazi, ezagutarazi, nabarmenarazi, ihardetsarazi.
3. Aditz-erroan – t duten aditzetan, bitara egin daiteke: sortarazi, sorrarazi; agertarazi, agerrarazi; ikustarazi, ikusarazi…
4. Arazi-ren aurreko aditza a bokalaz amaitzen baldin bada, a biekin bat egingo da: aldarazi, benedikarazi, jokarazi, koordinarazi, obligarazi, sozializarazi.

Aditzoinen forma

Arazi beti aurreko aditzaren aditzoinari lotua idatziko dela esan dugu. Baina nola jakin dezakegu zein den aditz baten aditzoina?

1. Adizki jokatugabeak hiru multzo nagusitan sailka ditzakegu: aditzoina (etor) , partizipioa (etorri) eta aditz-izena (etortzen): ikas/ikasi/ikasten, bil/bildu/biltzen, sar/sartu/sartzen…
2. Aditz jakin baten aditzoina ateratzeko, nahikoa da aditz-partizipioari “-TU/-DU” edo “-I” amaierak kentzea (”-KI”z amaitzen diren aditzen kasuan izan ezik).
3. Aditza beste kategoria batetik eratortzen denean eta jatorrizko oinarritik ezertan ere bereizten ez denean, -tu atzizkia ere erabil daiteke aditzoinean: ur/urtu, gizon/gizondu, gorri/gorritu, hobe/hobetu. Kasu hauetan, hortaz, urtu, gizondu eta hobetu aditzoin gisa ere erabil daitezke.
4. Aditzoinen bukaera afrikatua denean (-ts, -tx, -tz) aditzoinak nahitaez atxiki behar du afrikatua: huts dezaket (*hus dezaket), zorrotz dezaket (*zorroz dezaket).
5. Aditzoin bukaerak “i” berezkoa duenean, “i” amaiera atxiki behar da: jaiki hadi (*jaik hadi), jalgi hadi (*jalg hadi). Ez, ordea, berezkoa ez duenean: ikas ezak, utz dezake, e.a. Itxi salbuespena da, honetan ere atxiki behar baita “i” (itxi ezazu). Eutsi eta iritzi aditzen kasuan aukera uzten da, bietara (iritz diezaiokezu/iritzi diezaiokezu; euts iezaiozu/eutsi iezaiozu).
6. Ondoko kasu hauetan bakarrik onartzen da -t bukaera aditzoinetan:
   1. Aditz eratorria bada eta haren oinarria t- duna: laket/laketu; ausart/ausartu; bat/batu.
   2. Literatura tradizioan jokabide bakarra izan badu: ohart, ezagut, lot, oroit, lant…
   3. “DI”z amaitutako hitzetatik eratorritako forma laburtuak: hant (<handi), ert (<erdi)…
   4. Besteetan -t gabe: urrun nahiz urrundu (baina ez *urrunt), lagun nahiz lagundu (baina ez *lagunt), neur, ezkon, e.a.

Araua osorik

Ama Eroskin erosketa batzuk egiten ari zen bitartean, Consumer aldizkaria hantxe zegoela ikusi eta irakurtzeari ekin nion. Kontsumoarekin zerikusia zuten gai ezberdinak ukitzen ziren bertan eta niri, batik bat, zona urdinen inguruko artikulu bat egin zitzaidan deigarria. Zenbat eta gehiago irakurri, orduan eta interesgarriagoa iruditu zitzaidan; beraz, horri buruz idaztea interesgarria izan zitekeela pentsatu nuen.

Ezberdintasun ugari dago hirietan zona urdinari dagokiolarik; hiri batzuetan, adibidez, beste batzuetan baino hiru aldiz garestiagoa da. Aparkatzeko tokia aurkitzeko behar den denborari dagokionez, hiri batzuetan, batez beste, bi minutu behar diren bitartean, beste batzuetan 25 minutu baino gehiago behar izaten dira. Bestalde, prezioari erreparatzen badiogu, Bartzelona dugu, dudarik gabe, garestiena: 2,3 euro orduko. Merkeena, aldiz, Murtzia: 0,5 euro orduko. Aparkatzeko behar den denbora kontuan hartuz gero, denbora gehien Granadan beharko dugu lekua topatzeko, batez beste, 26 minutu; denbora gutxien, aldiz, Sevillan (2 minutu baino ez). Hemen azaltzen diren emaitzak Espainiako 18 hirigunetan (Alacant, Bartzelona, Bilbo, Kordoba, A Coruña, Donostia, Gasteiz, Granada, Iruñea, Logroño, Madril, Malaga, Murtzia, Oviedo, Sevilla, Valentzia, Valladolid eta Zaragoza) burutu den ikerketa bati esker eskuratu dira.

Aurreko hariari jarraituz, behin autoa aparkatuta dugula, ordaintzeko unea iristen da. Ordainketa parkimetro izeneko aparatuen bidez egiten da. Gailu hauek ere aztertu dira, euren txukuntasun eta funtzionamendu alderditik eta gehienek gainditu dute. Dena den, Granada, Logroño, Malaga eta Sevillako aparatuek ez dute gainditu, batzuek zikintasunagatik eta, beste batzuek, funtzionamenduagatik. Beraz, parkimetroen, batez bestekoa, egokia izan da alor guztietan.

Artikuluaren bidez, beste kolore batzuetako zonak daudela jakin nuen: berdea, laranja eta gorria. Nahiz eta hirigune guztiek ez duten bereizketa hau, horri buruz hitz egingo dizuet.

Zona berdea: tokiko kideentzat, hau da, bertan etxebizitza dutenentzat. Denbora gehiagoz izan dezakezu zure autoa aparkatuta zona hauetan eta diru gutxiago ordaindu. Bartzelonan, Bilbon, A Coruñan, Granadan, Iruñean, Oviedon eta Sevillan dago zona mota hau. Alacantek ere badauka, baina bere tarifak goizean eta arratsaldean ezberdinak dira.

Zona laranja: Sevillan, Iruñean eta Zaragozan aurki ditzakegu; erabilera, ordea, hiruretan ezberdina da. Zaragozan, bertako bizilagunei aparkatzea erosoago egiteko; Iruñean, bizilagunentzat eta baita gertuko dendarientzat ere (44 euro urteko). Azkenik, Sevillan, nahi duzun denbora guztian utz dezakezu kotxea eta prezioak murritzagoak dira.

Zona gorriak: denbora oso laburreko zonak dira eta, ordaintzeko orduan, parkimetro berezi batzuetan egin beharko da.

Autoan ipinitako txartelak jartzen duen denbora gainditzen baduzu, isuna izateko aukera ugari duzu. Dena den, hirien baitan aukera hori ugaritu edo murriztu egiten da.  Alacanten, Iruñean eta Gasteizen, esate baterako, denbora gaindituta zuten hamar autotatik bederatzik ez zuten isunik jaso. Valentzian eta Granadan, ordea, egoera berberean hamarretik lauk isuna jaso zuten. Azpimarratzeko da, halaber, hainbat kasutan garabiaren beharra izaten dela auto batek txartelik ez duelako edota denbora gainditu duelako. Horrelakoetan, autoa bueltan jaso ahal izateko, batez beste 99 euro ordaindu behar izaten dira.

Ondorioz, ahal dugun heinean, ez dugu denbora hori gainditu behar. Aitzitik, autoa utzi baino lehen, kalkulu batzuk egin eta behar den dirua ordaindu beahrko genuke denbora soberan izateko.

Aurreko guztia kontuan izanda, garbi dago hiri batzuk beste batzuk baino askoz ere garestigoak gerta dakizkigukeela. Nire ustez, dena den, hori ez da oso egokia; izan ere, hiriburu guztietan berdin ordaindu beharko litzatekeela iruditzen baitzait.

Joan Mari Irigoien Altzan (Gipuzkoa) jaio zen 1948. urtean. Gaztea zenean futbolean aritzen bazen ere, ingeniaritza ikasketak egin zituen; horrez gain, irakaskuntza eta itzulpengintza arloak jorratu izan ditu. Joan Mari Irigoienek olerkigintza eta nobelagintza generoak landu izan ditu, edonola ere, bi generoetatik nobelagintza izan da ospea ekarri diona idazleari. Bestalde, bere bizitzan zehar lan handia egin du eta baita sari batzuk irabazi ere. Hauek dira berak idatzi dituen obrak: Oilarraren promesa, 1973. urtean publikatua. Bi urte geroago, Hutsetik esperantza olerki bilduma kaleratzen du Irun Hiria saria lortuz. 80. hamarkadan, hiru lan argitara ematen ditu: 1983. urtean, Poliedroaren Hostoak; 1987an, Udazkenaren balkoitik eta, hamarkada honi amaiera emateko, Euskadi saria lortzen du nik aukeratu dudan liburuarekin, hots, Babilonia nobelarekin 1989. urtean. 1991. urtean, Denborak ez zuen nora olerki bilduma plazaratzen du eta urtebete geroago, Lur bat haratago nobela. Idazle benetan oparoa, azken urteetan argitaratzen jarraitu du, Ipuin batean bezala (2002) eta Odolean neraman (2004) izan dira bere azken lanetako batzuk (egin klik hemen denak ikusteko).

Datu horiek eta liburuaren azalak, ordea, ez ninduten konbentzitu, baina, tira, edertasuna barnean dagoela esan dezaket. Egia esan, liburu asko gainbegiratu ondoren, nire etxeko apalean azken errenkadan zegoen liburu hau ateratzea erabaki nuen.

Babilonia genero narratiboari dagokio eta XVIII. mendeko Karlistaldietan kokatzen da. Artean, Euskal Herrian bi talde nabarmentzen ziren lehia bizian: euskal foruak defendatzen zituzten karlistak, eta Espainiako konstituzioaren alde borrokatzen zuten liberalak. Istorioaren gizarte-egoerari dagokionez, baserri inguruetara mugatzen da. Bertan maiorazkoa zegoen, hau da, familia bateko seme zaharrenak ondasun guztiak oinordetzan hartzen zituen eta normalean beste seme-alabak Ameriketara joan edota fraide-moja sartzen ziren.

Adierazteko moduari dagokionez, egileak deskribapenak eta elkarrizketak txandakatzen ditu; beraz, ez dago gailentzen denik. Azpimarratzekoa da liburuaren une batzuetan autoreak garai hartako bertso batzuk sartzen dituela istorioari bizitasuna emanez.

“…neroni ez naiz jabe
nire bihotzaren;
gaxua preso daukat
amorioaren…”

Nobela honek Bedania izeneko herri txiki batean dauden bi baserrien historia kontatzen du. Babilonia eta Moabe San Juan eta San Antonio mendien artean dauden bi baserri dira. Horregatik, istorioa bi zatitan banatuta dago: batean, Moabeko Margarik Lurruspeko Marirekin izaten dituen elkarrizketak azaltzen dira, eta, bestean, Babilonia baserrian dauden gertaerak.

Margari, Moabeko biloba gazteena da. Gauero Lurruspeko Marirekin amesten du eta berarekin elkarrizketak izaten ditu. Bestetik, Babilonian Trinido, Feliziano, Kaxiano eta Klemente anaiak bizi dira euren guraso eta osabekin. Babiloniako Ziprianok maiorazkoa aukeratu behar duen egunean, Feliziano Bedaniako apaizarekin haserretzen da, ondorioz, Felizianoren aitak, maiorazkoa zein jaso behar duen erabakitzeko arazoak izaten ditu; izan ere, Trinido eta Feliziano anaia bikiak baitira. Horietatik Feliziano da zaharrena; halere, Ziprianok Trinido aukeratzen du oinordekotzat. Feliziano ondorioz, bere osaba Demetriorekin gerra karlistadetara joaten da karlisten alde borrokatzeko. Bere osaba Demetrio hiltzen denean, hirira joaten da bertan lana egiteko. Liberal batekin hasten da lanean eta handik urtebetera Ameriketara joaten da. Bitartean, Moabeko Margari eta Babiloniako Trinido ezkondu egiten dira.

Feliziano Ameriketatik oso aberats bueltatzen da bertan emakume zahar batekin ezkondu eta gero. Bere anaia Trinidoren baserrira abiatzen da eta bere lurretan trenbide bat jartzeko asmoa dutela azaltzen dio. Une horretan bertan hasten dira bi anaien arteko ika-mikak.

Lagun minak ziren Babiloniako Gabriela, Zipriano Garayalderen ama, Trinido eta Felizianoren amona, eta Moabeko Roxali.Babilonia eta Moabe Bedaniako baserririk zaharrenak ziren.Banderizoen garaian dorretxea izan zen Babilonia, baina orduko triskantzak eta gero ere jasotako aldaketak medio, beste itxura bat hartuz joan zen, mende bakoitzak bere ezaugarri bereziak itsatsi nahi balizkion: aldaketa eta berrikuntza hoerien artean gari-errota bat zegoen, XVIII. mendearen erdialdean edo ipinitakoa.Moabe, aldiz, aldaketa gutxi izan zuen mendeetan zehar, denbora bertako horma zaharren artean izozturik bailegoan.Bedaniarren esanetan oilar batek behiala kukurrukua Lurruspeko aitzuloan jo eta haren kantua Babilonia eta Moabeko sukaldeetan, bietan batera entzun zen.Horregatik ziren lagun minak Gabriela eta Roxali.

Egunak joan, egunak etorri, Trinido gerra karlistara joaten da liberalen aurka borrokatzeko. Margari, beraz, Babilonian geratzen da. Egun batean Margari loreak biltzen ari dela, Feliziano agertu eta Margari behartzen du haurdun utziz. Trinido gertaera horretaz ohartzen denean, bere anaiaren aurka borrokatzen du eta hil egiten du. Margari erotu egiten da eta sabelean daukan haurra, jaio bezain laster, ito egiten du. Trinido gerran hiltzen da.

San Juan gau batean, Margarik, Andra Mariko iturrira bidaltzen du ura biltzera Kaxiano, Trinidoren anaia. Kaxiano Babiloniara bueltatzen denean, baserria sutan aurkitzen du eta bertan Margari ere. Margari hil egiten da eta bizirik ateratzen den bakarra Kaxiano da. Babilonia desagertu egiten da eta bertan Miserikordi Etxea eraikitzen dute.

Atzo erori zen, bai, Babilonia, baina orain kamelia zuri bat daukat pizturik oroimenean, kamelia eder bat…

Zu eta su.
Zsu, Margari…

Garbi ikus daitekeen bezala, istorio honen pertsonaia nagusienak Margari, Feliziano eta Trinido dira. Margari neska alai eta pentsakorra da. Bere helburu nagusiena lurra hartzea izan ohi da. Gauero hilda dagoen bere amona Roxalirekin hitz egiten du sutondoan eta, gazteagoa zenean, Lurruspeko Marirekin berriketan ibiltzen zen. Honen senarrak, Trinidok, Babiloniako maiorazkoa jasotzen du eta bere lanetan saiatzen den pertsona da. Indartsua eta kementsua, bere baserria aurrera ateratzeko saiakera guztiak egiten ditu. Bedaniako karlisten kapitaina izandakoa, bere helburua bere anaia Felizianoren trenbidea txikitzea da. Feliziano, ordea, nahiz eta Trinidoren anai bikia izan, guztiz desberdina da. Bere xedea gero eta diru gehiago izatea da, bere ustez diruaren bitartez dena lortzen baita. Handizale eta harrokeriaz betetako pertsona da. Txikitatik arlo guztietan bere anaia gailendu nahi izan du.

Istorioa kontatzen duten narratzaileek ikuspuntu desberdinetatik narratzen dute, eta oro har orojakileak dira. Batetik, Lurruspeko Mari daukagu; Margarirekin hitz egiten duenean bigarren pertsonan kontatzen ditu gertaerak, ikusten duen guztia azalduz. Beste batetik, Trinidoren anaia daukagu, Kaxiano, alegia. Honek, Babilonian gertatzen diren jazoera guztiak kontatzen ditu. Zeharka bere sentimenduak azaltzen ditu. Azken narratzailea ez da istorio barruko pertsonaia bat, kanpoko narratzaile orojakile bat baizik. Orokorrean, istorioaren haria jarraitzeko laguntzen duen narratzailea da.

Irigoienek nobela honetan erabili duen idazteko modua nahiko konplexua dela esan daiteke, metafora asko erabiltzen dituelako batik bat. Aipatzekoa da, halaber, hika eta zuka maisuki tartekatzen dituela bere pertsonaien ahotan. Egia esan behar badut, pertsonalagoa iruditzen zait horrela idaztea eta horrek gogoz irakurtzera bultzatu nau.

Nobelaren atal guztiak ondo analizatu ondoren, zera esan dezaket: ni neu egilea izango banintz, ez nuke istorioa bi zatitan antolatuko. Bi zatitan banatuta egotean, bi istorio desberdin daudeneko itxura hartzen duelako. Gauzak horrela, Babiloniaren historia kontatuko nuke eta Margari Trinidorekin ezkontzen den unean hasiko nintzateke Margari eta Lurruspeko Mariren elkarrizketak sartzen. Bestetik, ez nuen espero istorioak harrapatuko ninduenik. Egia esan, oso aspergarria izango zela uste nuen; izan ere, azalari erreparatuz, kamelia txuri horrek ez baininduen batere erakarri hasieran. Baina, liburuan murgildu ahala, nire iritzia aldatzen joan zen. Gainera, hikaren erabilera izugarri gustatu zait, horrek nortasuna ematen baitio liburuari. Horrez gain, nobelaren hainbat ataletan bertsoak tartekatzea oso egokia iruditu zait, Euskal Herriko kulturaz hitz egiten duenez gero, bertsoak ipintzea ezinbestekoa dela uste baitut.

Horiek guztiak kontuan hartuz, nire ustez, norbaiti Euskal Herriko historia gustatzen bazaio hauxe da irakurri behar duen liburua; izan ere, aurreko ataletan aipatu bezala, istorioa gerra karlistetan kokatzen da eta zuzen-zuzenean Euskal Herriko kulturan barneratzen da. Bestetik, egia da kanpotar batek liburu hau irakurriko balu, agian, ez lukeela ulertuko zehatz-mehatz liburuaren mamia. Dena den, hain zehatzak dira ematen dituen deskripzioak, non edozein irakurleri erraza egiten zaion egileak adierazi nahi duena ulertzea. Bukatzeko, esan beharra dago, metafora ugari dituen liburua izan arren, muina era egokian ulertzeko aukera ematen duela, istorioaren funtsarekin eta hitzen edertasunarekin irakurlearen gozamena lortuz.

Egin klik hemen liburu honi egindako beste kritika bat ikusteko.

Gaur egun, gero eta gehiago dira erlijio baten inguru edo esparruan sorturiko talde eta mugimenduak. Baina zergatik jaiotzen dira? Zoritxarrez, hauetariko gehienak engainatzea eta manipulatzea dute jomuga nagusia, eta jende multzo baten egoera emozionala erabiltzen dute etekina ateratzeko.

Ezer baino lehen, sekta hauen sorrera azpimarratzekoa da. Mugimendu hauek betidanik jardun dute, baina XX. mendetik aurrera nabarmendu dira eta, tamalez, badirudi “modan” jartzen edota zabaltzen ari direla.

Bestalde, pertsonalitatea hondatzen duten talde hauek kaptazio sistema ugari erabiltzen dituzte jendea engainatu eta mugimenduaren barnean sartzeko. Batzuetan, taldea buruhauste guztien irtenbide antzera azaltzen dute, edota, lehen aipatu bezala, pertsona baten baldintza emozionalaz baliatzen dira ahalik eta etekin gehiago ateratzearren. Hasiera batean dena oso polita eta zoragarria irudikatzen dute, baina ondoren hasiko dira diru eskaerak eta manipulazio psikologikoak.

Ildo beretik jarraituz, ez dago eurenganatuko dituzten pertsonen profil zehatz bat; hau da, edozein izan daiteke mugimendu hauen atzaparretan eror daitekeena. Baina, dena dela, ugariagoak izaten dira egoera psikologiko zailak igarotzen ari diren pertsonak edota familia arazoak dituztenak. Azken hauek, sekta bigarren familia bezala ikusten dute, hau da, arazo guztietatik irteten lagunduko dien lagun-talde bat legez, eta horretaz baliatzen dira alderdi higuingarri horietako buruak.

Gainera, talde iruzurti hauek gizakiarengan utz ditzateken eraginak edo ondorioak izugarriak dira. Aipagarrienak, autoestima falta eta errudun sentimendua dira; hala ere, arazo psikologiko ugari ere agertzen dira. Baina ez hori bakarrik, horrelako talde iruzurgileek familia asko hondatzen dituzte: senitarteko bat erakartzean, pertsona honek alde batera uzten du familia eta bere ekintza guztiak sartu berri den mugimendura bideratzen ditu. Aurreko guztia gutxi balitz, pertsona hauek aportazio ekonomiko izugarriak egiten dituzte sektetara, ekarpen hauek mugimenduari lagunduko diotelakoan.

Bestalde, sektak mota ezberdinetan sailkatzen dira, bakoitzaren funtzioaren arabera. Egun, bost multzo ezberdin bereiz daitezke: erlijiosoak, politikoak, psikoterapeutikoak, komertzialak eta apokaliptikoak. Hauetatik erlijioarekin lotutakoak dira ezagunenak eta jendetsuenak, baina guztiak dira kaltegarriak.

Amaitzeko, hona hemen gaur egun ekinkor dauden sekta batzuen izenak: Adventistak, Zientziologiaren eliza, Mahikari, Sekta satanikoak, Unifikazioaren eliza, Sai Baba, Era berria, Reino de dios… Kontu handiz ibili eta ez zaitezte sekta gorrotagarri hauen atzaparretan erori. Jakinaren gainean zaudete!

Bideoa ikusten jarraitzeko: 2, 3 eta 4.